<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<!DOCTYPE article PUBLIC "-//NLM//DTD JATS (Z39.96) Journal Publishing DTD v1.2 20190208//EN" "https://jats.nlm.nih.gov/publishing/1.2/JATS-journalpublishing1.dtd">
<article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" dtd-version="1.2" article-type="research-article" xml:lang="es">
<front>
<journal-meta>
<journal-id journal-id-type="publisher-id">aiae</journal-id>
<journal-title-group><journal-title>Anales del Instituto de Actuarios Españoles</journal-title></journal-title-group>
<issn pub-type="ppub">0534-3232</issn>
<issn pub-type="epub">2531-2308</issn>
<publisher><publisher-name>Instituto de Actuarios Españoles</publisher-name></publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id pub-id-type="doi">10.26360/2026_08</article-id>
<article-categories><subj-group subj-group-type="heading"><subject>Artículo de investigación</subject></subj-group></article-categories>
<title-group>
<article-title>Valoración actuarial del reaseguro no proporcional en seguros de automóviles: aplicación de la tarificación del burning cost</article-title>
<trans-title-group xml:lang="en"><trans-title>Actuarial valuation of non-proportional reinsurance in motor insurance: application of burning cost pricing</trans-title></trans-title-group>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author" corresp="yes"><contrib-id contrib-id-type="orcid">https://orcid.org/0009-0005-3527-7637</contrib-id><name><surname>Chávez Vega</surname><given-names>David Enrique</given-names></name><xref ref-type="aff" rid="aff1"/><xref ref-type="corresp" rid="cor1"/><email>davidchavezvega1900@gmail.com</email></contrib>
<contrib contrib-type="author"><contrib-id contrib-id-type="orcid">https://orcid.org/0000-0002-9487-0693</contrib-id><name><surname>Boj del Val</surname><given-names>Eva</given-names></name><xref ref-type="aff" rid="aff2"/><email>evaboj@ub.edu</email></contrib>
<contrib contrib-type="author"><contrib-id contrib-id-type="orcid">https://orcid.org/0000-0001-9309-5229</contrib-id><name><surname>Sarrasí Vizcarra</surname><given-names>Francisco Javier</given-names></name><xref ref-type="aff" rid="aff2"/><email>sarrasi@ub.edu</email></contrib>
</contrib-group>
<aff id="aff1"><institution content-type="orgdiv1">Actuario. Máster de Ciencias Actuariales y Financieras</institution>, <institution content-type="orgname">Universidad de Barcelona</institution>, <addr-line content-type="city">Barcelona</addr-line>, <country country="ES">España</country></aff>
<aff id="aff2"><institution content-type="orgdiv1">Departamento de Matemática Económica, Financiera y Actuarial</institution>, <institution content-type="orgname">Universidad de Barcelona</institution>, <addr-line content-type="city">Barcelona</addr-line>, <country country="ES">España</country></aff>
<author-notes><corresp id="cor1">Autor de contacto: <email>davidchavezvega1900@gmail.com</email></corresp></author-notes>
<pub-date publication-format="electronic" date-type="pub"><year>2026</year></pub-date>
<volume>32</volume>
<fpage>139</fpage>
<lpage>163</lpage>
<history>
<date date-type="received"><day>13</day><month>05</month><year>2026</year></date>
<date date-type="accepted"><day>18</day><month>07</month><year>2026</year></date>
</history>
<permissions>
<copyright-year>2026</copyright-year>
<copyright-holder>Instituto de Actuarios Españoles</copyright-holder>
<license license-type="open-access" xlink:href="https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/"><license-p>Este trabajo se publica bajo una licencia Creative Commons Atribución-NoComercial-SinDerivadas 4.0 Internacional (CC BY-NC-ND 4.0).</license-p></license>
</permissions>
<self-uri xlink:href="https://doi.org/10.26360/2026_08"/>
<abstract xml:lang="es"><p>En el mercado asegurador es fundamental contar con mecanismos para mitigar los riesgos asociados a la intensidad de los siniestros. En este proceso interviene un agente clave, el reasegurador, quien proporciona cobertura ante eventos inesperados. En este contexto, el presente trabajo aborda la modalidad no proporcional de los contratos de reaseguro, en particular <italic>Excess Loss</italic> y <italic>Stop Loss</italic>, centrándose en su tarificación mediante la metodología <italic>Burning Cost</italic>. Asimismo, se aplican distintas técnicas de triángulos de <italic>run-off</italic> para analizar la sensibilidad en la estimación de la prima de reaseguro. El estudio se basa en una cartera real (modificada) de seguros de automóviles perteneciente a una aseguradora con reconocimiento a nivel nacional.</p></abstract>
<trans-abstract xml:lang="en"><p>In the insurance market, it is essential to have mechanisms in place to mitigate the risks associated with the intensity of claims. A key player in this process is the reinsurer, who provides coverage against unexpected events. In this context, this paper addresses the non-proportional modality of reinsurance contracts, in particular Excess Loss and Stop Loss, focusing on their pricing using the burning cost methodology. In addition, different run-off triangle techniques are applied to analyze the sensitivity in the estimation of the reinsurance premium. The study is based on a real (modified) motor insurance portfolio belonging to a nationally recognized insurer.</p></trans-abstract>
<kwd-group xml:lang="es"><kwd>Reaseguro</kwd><kwd>Automóviles</kwd><kwd>Exceso de pérdidas</kwd><kwd>Exceso de Siniestralidad</kwd><kwd>Chain-Ladder</kwd></kwd-group>
<kwd-group xml:lang="en"><kwd>Reinsurance</kwd><kwd>Automobiles</kwd><kwd>Excess-Loss</kwd><kwd>Stop-Loss</kwd><kwd>Chain-Ladder</kwd></kwd-group>
</article-meta>
</front>
<body>
<sec id="s1"><label>1</label><title>INTRODUCCIÓN</title>
    <p>El aseguramiento de automóviles ha sido históricamente y continúa
    siendo uno de los ramos con mayor exposición a la volatilidad de la
    siniestralidad. Esta puede verse afectada tanto por la frecuencia
    como por la severidad de los siniestros, influida a su vez por
    diversos factores: el incremento de los costes operacionales, las
    modificaciones de normativas, los ajustes en el baremo de autos o
    cambios regulatorios en materia de seguros. Para preservar la
    estabilidad del mercado asegurador y garantizar la accesibilidad de
    los productos para los asegurados, el reaseguro se presenta como una
    herramienta estratégica clave en la mitigación del riesgo (Nieto de
    Alba y Vegas, 1993; Barón <italic>et al.</italic>, 2010; Pérez,
    2011).</p>
    <p>En este contexto, el presente estudio se centra en el análisis y
    tarificación de contratos de reaseguro no proporcionales existentes
    en el mercado, <italic>Excess Loss</italic> (XL) y <italic>Stop
    Loss</italic> (SL).</p>
    <p>La tarificación en el caso de los contratos XL se basa en los
    siniestros individuales que superan la prioridad del contrato;
    mientras que en los contratos SL, se considera la siniestralidad
    agregada anual que exceda la prioridad pactada.</p>
    <p>Desde la perspectiva del reasegurador, se analiza el impacto que
    tiene cada modalidad en el cálculo de la prima pura, considerando la
    naturaleza del riesgo transferido.</p>
    <p>El análisis se realiza utilizando una base de datos reales
    proporcionada por una entidad aseguradora con presencia nacional. En
    particular, el estudio se enfoca en la cobertura de Responsabilidad
    Civil Obligatoria (RCO), concretamente en la RCO Corporal. Esta
    elección se debe tanto a su carácter obligatorio para la circulación
    de vehículos en el territorio español, como a la disponibilidad de
    información detallada sobre primas, exposiciones y siniestros.</p>
    <p>Del análisis exploratorio obtenido con los datos reales, se
    observa que el coste medio por siniestro en RCO Corporal asciende a
    4.580,7 €, con una frecuencia anual situada entre el 2,25 % y
    3,19 %, lo que implica un coste medio por póliza en el rango de
    103 € y 140 €. En términos de riesgos individuales, esto representa
    un coste esperado mínimo de, al menos, 100 € por póliza.</p>
    <table-wrap id="t1"><label>Tabla 1</label><caption><p>Distribución del coste individual de RCO Corporal. Fuente: Elaboración Propia.</p></caption>
      <table>
        <colgroup>
          <col width="12%" />
          <col width="10%" />
          <col width="10%" />
          <col width="10%" />
          <col width="10%" />
          <col width="12%" />
          <col width="12%" />
          <col width="12%" />
          <col width="13%" />
        </colgroup>
        <thead>
          <tr>
            <th></th>
            <th></th>
            <th colspan="7"><bold>Percentiles</bold></th>
          </tr>
        </thead>
        <tbody>
          <tr>
            <td><bold>Periodo</bold></td>
            <td><bold>Media</bold></td>
            <td><bold>50</bold></td>
            <td><bold>75</bold></td>
            <td><bold>90</bold></td>
            <td><bold>95</bold></td>
            <td><bold>99</bold></td>
            <td><bold>99,5</bold></td>
            <td><bold>99,9</bold></td>
          </tr>
          <tr>
            <td>2018</td>
            <td>4.779,6</td>
            <td>1.223,4</td>
            <td>3.070,2</td>
            <td>6.913,7</td>
            <td>11.778,7</td>
            <td>59.908,3</td>
            <td>89.961,4</td>
            <td>333.030,3</td>
          </tr>
          <tr>
            <td>2019</td>
            <td>4.062,0</td>
            <td>1.292,5</td>
            <td>3.300,0</td>
            <td>7.407,6</td>
            <td>13.200,0</td>
            <td>46.323,7</td>
            <td>67.456,0</td>
            <td>220.087,4</td>
          </tr>
          <tr>
            <td>2020</td>
            <td>5.143,8</td>
            <td>1.311,1</td>
            <td>3.272,3</td>
            <td>7.271,8</td>
            <td>12.925,6</td>
            <td>64.205,6</td>
            <td>96.062,1</td>
            <td>242.687,3</td>
          </tr>
          <tr>
            <td>2021</td>
            <td>4.493,9</td>
            <td>1.490,6</td>
            <td>3.535,2</td>
            <td>7.700,0</td>
            <td>12.638,5</td>
            <td>38.546,8</td>
            <td>74.900,5</td>
            <td>275.379,1</td>
          </tr>
          <tr>
            <td>2022</td>
            <td>4.586,0</td>
            <td>1.450,1</td>
            <td>3.300,0</td>
            <td>6.600,0</td>
            <td>11.266,9</td>
            <td>44.427,2</td>
            <td>71.562,9</td>
            <td>336.260,3</td>
          </tr>
          <tr>
            <td><bold>Total</bold></td>
            <td>4.580,7</td>
            <td>1.316,0</td>
            <td>3.300,0</td>
            <td>7.150,0</td>
            <td>12.396,9</td>
            <td>53.366,8</td>
            <td>85.535,8</td>
            <td>302.844,3</td>
          </tr>
        </tbody>
      </table>
    </table-wrap>
    <p>Como se puede observar la Tabla 1 muestra la distribución de los
    costes por siniestro. Si bien la media del coste es 4.580,70€, se
    observa que existen indemnizaciones elevadas en los percentiles más
    altos. Por ejemplo, en los percentiles 95 % y 99,9 %, el coste por
    siniestro se multiplica por más de cuatro, alcanzando hasta
    300.000 € en los casos más extremos.</p>
    <p>Con el fin de estimar la prima de los contratos de reaseguro, se
    aplica la metodología tradicional del <italic>Burning Cost</italic>
    (BC). Su cálculo suele fundamentarse en la estimación de reservas a
    través de triángulos <italic>run-off</italic>, principalmente
    mediante el método Chain-Ladder (CL), ampliamente reconocido en la
    literatura actuarial. Sin embargo, dada la sensibilidad del
    resultado de la prima del reaseguro a la elección del modelo de
    provisiones, se considera adecuado evaluar el impacto de aplicar
    diferentes métodos, tanto deterministas como estocásticos.</p>
    <p>En este estudio se emplean diversas técnicas actuariales para
    estimar el BC y analizar su comportamiento bajo distintos modelos de
    provisión. El objetivo es desarrollar herramientas que permitan
    obtener estimaciones más precisas de la prima de reaseguro y
    explorar diferentes escenarios de prioridad del contrato, evaluando
    así la sensibilidad del BC a la metodología empleada.</p>
  </sec>
<sec id="s2"><label>2</label><title>OBJETIVOS</title>
    <p>Como se ha señalado en relación con la tarificación tradicional,
    el objetivo principal de este estudio es estimar la prima de
    reaseguro de una cartera de seguros de automóviles mediante la
    aplicación de distintos modelos actuariales de provisiones basados
    en los triángulos de <italic>run-off</italic>, considerando los
    atributos que cada metodología tiene sobre la estimación del BC
    desde la perspectiva del reasegurador.</p>
    <p>En particular, se pretenden cuantificar las primas de reaseguro
    para las modalidades no proporcionales SL y XL, evaluando distintos
    escenarios de prioridad y de límite de responsabilidad del
    reasegurador. Para ello, se emplean diversas metodologías de
    estimación de provisiones, con el fin de proyectar escenarios
    futuros de siniestralidad y analizar su efecto sobre la tarificación
    del reaseguro.</p>
    <p>En cuanto a la estructura del trabajo, este se divide en tres
    secciones. En primer lugar, en la sección 3, se presenta el marco
    teórico, que incluye los fundamentos del reaseguro y los modelos de
    actuariales para la estimación de provisiones. En segundo lugar, en
    la sección 4, se exponen los resultados del estudio, analizando la
    sensibilidad de las primas de reaseguro obtenidas bajo los distintos
    métodos. Finalmente, en la sección 5, se presentan las conclusiones,
    remarcando sus implicaciones prácticas y las diferencias observadas
    entre los enfoques considerados.</p>
  </sec>
<sec id="s3"><label>3</label><title>METODOLOGÍA</title>
    <p>El propósito general de un contrato de reaseguro es permitir que
    la compañía aseguradora gestione y distribuya sus riesgos. En
    función de su nivel de solvencia y su apetito de riesgo, la
    aseguradora puede transferir una parte de sus responsabilidades a un
    reasegurador, con el objetivo de reducir la exposición a pérdidas
    financieras derivadas de los contratos de seguro.</p>
    <p>En cuanto a las modalidades del reaseguro no proporcionales
    consideradas, se establece un reparto de responsabilidad entre la
    cedente (aseguradora) y el reasegurador en función de los importes
    de los siniestros individuales, o de la suma de ellos
    (siniestralidad), según se trate de la modalidad de reaseguro XL o
    SL respectivamente. En esta estructura del contrato, el reasegurador
    interviene cuando el importe del siniestro o la siniestralidad
    supera un umbral previamente acordado, denominado prioridad, y hasta
    el límite de responsabilidad que este haya asumido.</p>
    <p>En el trabajo nos centraremos en la modalidad de reaseguro XL por
    siniestro, que opera cuando el importe individual de cada siniestro
    excede la prioridad del contrato, así como también la modalidad de
    SL, en la que el reasegurador actúa cuando la siniestralidad de la
    cedente supera también una determinada prioridad establecida en el
    contrato. Ambas modalidades contarán con un límite de cobertura
    máximo establecido por el reasegurador, es decir, el reasegurador
    tendrá responsabilidad limitada y tendrán un período de vigencia
    contractual anual. También, se adoptará un enfoque de ocurrencia de
    los siniestros, según el cual se cubrirán todos los siniestros
    ocurridos durante la vigencia del contrato de reaseguro, con
    independencia del ejercicio donde se contrató la póliza.</p>
    <p>Finalmente, se incorporará un recargo de seguridad en las
    estimaciones, determinado a partir del error de predicción de los
    modelos de provisiones utilizados, los cuales corresponderán a
    modelos estocásticos.</p>
    <sec id="s3_1_1"><label>3.1</label><title>Reaseguro Excess Loss y Stop Loss</title>
    <p>Siguiendo el esquema del reaseguro con responsabilidad limitada,
    sea <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[M]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mi>M</mml:mi></mml:math></alternatives></inline-formula>
    la prioridad establecida por la cedente y
    <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[L]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mi>L</mml:mi></mml:math></alternatives></inline-formula>
    el límite de cobertura del reasegurador, denominado tramo
    <italic>working</italic>. En el reaseguro XL la prioridad y el
    límite de cobertura actúa a nivel de siniestro individual, mientras
    que en el SL se define sobre la siniestralidad, es decir, sobre la
    suma de los siniestros. Por tanto, la capacidad del contrato de
    reaseguro vendrá dada por <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[M + L]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mi>M</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>L</mml:mi></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>,
    cubriendo el reasegurador el exceso que va desde
    <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[M]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mi>M</mml:mi></mml:math></alternatives></inline-formula>
    hasta <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[M + L]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mi>M</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>L</mml:mi></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>.</p>
    <p>Definimos <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[Y]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mi>Y</mml:mi></mml:math></alternatives></inline-formula>
    como la variable de referencia, donde:</p>
    <list list-type="bullet">
      <list-item>
        <p><inline-formula><alternatives>
        <tex-math><![CDATA[Y = x]]></tex-math>
        <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mi>Y</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>x</mml:mi></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>
        para XL.</p>
      </list-item>
      <list-item>
        <p><inline-formula><alternatives>
        <tex-math><![CDATA[Y = S]]></tex-math>
        <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mi>Y</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>S</mml:mi></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>
        para SL.</p>
      </list-item>
    </list>
    <p>Siendo <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[x]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mi>x</mml:mi></mml:math></alternatives></inline-formula>
    el importe del siniestro y <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[S]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mi>S</mml:mi></mml:math></alternatives></inline-formula>
    la siniestralidad de la cartera obtenida como suma de los
    siniestros. La distribución de la variable
    <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[Y]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mi>Y</mml:mi></mml:math></alternatives></inline-formula>
    se encuentra en la Tabla 2:</p>
    <table-wrap id="t2"><label>Tabla 2</label><caption><p>Distribución de la variable de referencia. Fuente: Elaboración Propia.</p></caption>
      <table>
        <colgroup>
          <col width="33%" />
          <col width="33%" />
          <col width="33%" />
        </colgroup>
        <thead>
          <tr>
            <th>Rango <inline-formula><alternatives>
            <tex-math><![CDATA[\mathbf{Y}]]></tex-math>
            <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mi>𝐘</mml:mi></mml:math></alternatives></inline-formula></th>
            <th>Riesgo de la cedente</th>
            <th>Riesgo asumido por el reasegurador</th>
          </tr>
        </thead>
        <tbody>
          <tr>
            <td><disp-formula><alternatives>
            <tex-math><![CDATA[\mathbf{Y < M}]]></tex-math>
            <mml:math display="block" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mi>𝐘</mml:mi><mml:mo mathvariant="bold">&lt;</mml:mo><mml:mi>𝐌</mml:mi></mml:mrow></mml:math></alternatives></disp-formula></td>
            <td><disp-formula><alternatives>
            <tex-math><![CDATA[Y]]></tex-math>
            <mml:math display="block" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mi>Y</mml:mi></mml:math></alternatives></disp-formula></td>
            <td><disp-formula><alternatives>
            <tex-math><![CDATA[0]]></tex-math>
            <mml:math display="block" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mn>0</mml:mn></mml:math></alternatives></disp-formula></td>
          </tr>
          <tr>
            <td><disp-formula><alternatives>
            <tex-math><![CDATA[\mathbf{M \leq \ Y\  < M + L}]]></tex-math>
            <mml:math display="block" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mi>𝐌</mml:mi><mml:mo mathvariant="bold">≤</mml:mo><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mi>𝐘</mml:mi><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mo mathvariant="bold">&lt;</mml:mo><mml:mi>𝐌</mml:mi><mml:mo mathvariant="bold">+</mml:mo><mml:mi>𝐋</mml:mi></mml:mrow></mml:math></alternatives></disp-formula></td>
            <td><disp-formula><alternatives>
            <tex-math><![CDATA[M]]></tex-math>
            <mml:math display="block" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mi>M</mml:mi></mml:math></alternatives></disp-formula></td>
            <td><disp-formula><alternatives>
            <tex-math><![CDATA[Y - M]]></tex-math>
            <mml:math display="block" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mi>Y</mml:mi><mml:mo>−</mml:mo><mml:mi>M</mml:mi></mml:mrow></mml:math></alternatives></disp-formula></td>
          </tr>
          <tr>
            <td><disp-formula><alternatives>
            <tex-math><![CDATA[\mathbf{Y \geq M + L}]]></tex-math>
            <mml:math display="block" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mi>𝐘</mml:mi><mml:mo mathvariant="bold">≥</mml:mo><mml:mi>𝐌</mml:mi><mml:mo mathvariant="bold">+</mml:mo><mml:mi>𝐋</mml:mi></mml:mrow></mml:math></alternatives></disp-formula></td>
            <td><disp-formula><alternatives>
            <tex-math><![CDATA[Y - L]]></tex-math>
            <mml:math display="block" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mi>Y</mml:mi><mml:mo>−</mml:mo><mml:mi>L</mml:mi></mml:mrow></mml:math></alternatives></disp-formula></td>
            <td><disp-formula><alternatives>
            <tex-math><![CDATA[L]]></tex-math>
            <mml:math display="block" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mi>L</mml:mi></mml:math></alternatives></disp-formula></td>
          </tr>
        </tbody>
      </table>
    </table-wrap>
    <p>Como se puede observar, el esquema es idéntico para los contratos
    XL y SL, la única diferencia es la variable considerada: el importe
    del siniestro individual <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[x]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mi>x</mml:mi></mml:math></alternatives></inline-formula>
    en el XL o la siniestralidad <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[S]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mi>S</mml:mi></mml:math></alternatives></inline-formula>
    en el caso del SL.</p>
    <p>En lo que respecta a la tarificación de un contrato de reaseguro,
    y siguiendo las características de dichos contratos, sus condiciones
    económicas se negocian anualmente entre la cedente y reasegurador.
    Por lo que, nos centraremos en la metodología determinista, basada
    en la experiencia histórica de la cedente en términos de primas y
    siniestros. Dicha metodología se fundamenta en la proyección hacia
    el periodo de cotización, por ello, será necesario contar de una
    experiencia de siniestralidad suficiente para la estimación del
    BC.</p>
    </sec><sec id="s3_2_4"><label>3.2</label><title>Método de <italic>Burning Cost</italic></title>
    <p>El método del BC permite calcular y ajustar las primas de
    reaseguro, adaptándolas a las variaciones de la siniestralidad
    reportadas por la cedente. El BC se puede interpretar como una ratio
    de siniestralidad, ya que representa la relación entre los
    siniestros que habrían sido asumidos por el reasegurador y las
    primas totales devengadas por la cedente, bajo la hipótesis de que
    el contrato de reaseguro hubiese estado vigente durante un periodo
    prefijado. Las primas de reaseguro estimadas al inicio del ejercicio
    en las modalidades no proporcionales se calculan como un coeficiente
    de las primas totales estimadas que devengará la cedente en ese
    ejercicio. Cuando la cedente no dispone de información estadística
    histórica suficiente sobre la siniestralidad del ramo que se
    pretende reasegurar, entonces este coeficiente lo propone el
    reasegurador en base a su experiencia. Sería, por ejemplo, el caso
    en el que la cedente operase en un nuevo ramo y quisiera
    reasegurarlo. Sin embargo, si la cedente sí dispone de información
    estadística histórica sobre la siniestralidad del ramo que quiere
    reasegurar, entonces el coeficiente vendrá dado por el BC.</p>
    <p>Teniendo en cuenta que el BC se obtiene al inicio del ejercicio,
    tomando como referencia para su cálculo un periodo prefijado de
    experiencia de siniestralidad de la cedente de los últimos años, el
    cálculo de la prima de reaseguro estimada al inicio del ejercicio se
    obtiene multiplicando la tasa BC por el volumen de primas que la
    cedente espera cobrar en el ejercicio en curso, denominado
    <italic>Estimated Premium Income</italic> (EPI). Cabe destacar que,
    al final del ejercicio, la prima de reaseguro se ajusta una vez que
    se conocen las primas devengadas efectivas, pudiendo resultar una
    prima adicional a cobrar o, alternativamente, un extorno de
    prima.</p>
    <p>Según Sarrasí (2003), el cálculo de la prima de reaseguro en
    <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[t]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mi>t</mml:mi></mml:math></alternatives></inline-formula>
    para un período de cobertura comprendido en el intervalo o ejercicio
    <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[\lbrack t,\ t + 1\rbrack]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mo stretchy="false" form="prefix">[</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo stretchy="false" form="postfix">]</mml:mo></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>,
    se obtiene multiplicando las primas totales estimadas que la cedente
    espera obtener en el intervalo <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[\lbrack t,\ t + 1\rbrack]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mo stretchy="false" form="prefix">[</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo stretchy="false" form="postfix">]</mml:mo></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>
    por el BC asociado al periodo prefijado de experiencia de
    siniestralidad de la cedente de los últimos
    <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[t]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mi>t</mml:mi></mml:math></alternatives></inline-formula>
    años <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[\lbrack 0,t\rbrack]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mo stretchy="false" form="prefix">[</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false" form="postfix">]</mml:mo></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>:</p>
    <p><disp-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[P_{t}^{R} = P_{t,t + 1} \bullet BC_{t}\  = \ P_{t,t + 1} \bullet \ \frac{Suma\ de\ siniestros\ a\ cargo\ del\ reasegurador\ en\ el\ intervalo\ \lbrack 0,t\rbrack}{Suma\ de\ primas\ devengadas\ por\ la\ cedente\ en\ el\ intervalo\ \lbrack 0,t\rbrack},]]></tex-math>
    <mml:math display="block" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:msubsup><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi></mml:msubsup><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>•</mml:mo><mml:mi>B</mml:mi><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:msub><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mo>=</mml:mo><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>•</mml:mo><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>S</mml:mi><mml:mi>u</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mi>s</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mi>r</mml:mi><mml:mi>o</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mi>a</mml:mi><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mi>c</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>r</mml:mi><mml:mi>g</mml:mi><mml:mi>o</mml:mi><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>l</mml:mi><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mi>r</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>g</mml:mi><mml:mi>u</mml:mi><mml:mi>r</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>o</mml:mi><mml:mi>r</mml:mi><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>n</mml:mi><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>l</mml:mi><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>r</mml:mi><mml:mi>v</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>l</mml:mi><mml:mi>o</mml:mi><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mo stretchy="false" form="prefix">[</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false" form="postfix">]</mml:mo></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>S</mml:mi><mml:mi>u</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mi>p</mml:mi><mml:mi>r</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>v</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>g</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mi>p</mml:mi><mml:mi>o</mml:mi><mml:mi>r</mml:mi><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mi>l</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mi>c</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>n</mml:mi><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>l</mml:mi><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>r</mml:mi><mml:mi>v</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>l</mml:mi><mml:mi>o</mml:mi><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mo stretchy="false" form="prefix">[</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false" form="postfix">]</mml:mo></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>,</mml:mo></mml:mrow></mml:math></alternatives></disp-formula></p>
    <p>donde:</p>
    <list list-type="bullet">
      <list-item>
        <p><inline-formula><alternatives>
        <tex-math><![CDATA[P_{t}^{R}]]></tex-math>
        <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:msubsup><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi></mml:msubsup></mml:math></alternatives></inline-formula>
        : prima de reaseguro estimada en el momento
        <italic>t</italic>.</p>
      </list-item>
      <list-item>
        <p><inline-formula><alternatives>
        <tex-math><![CDATA[P_{t,t + 1}]]></tex-math>
        <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msub></mml:math></alternatives></inline-formula>:
        primas totales estimadas que la cedente espera obtener en el
        intervalo <inline-formula><alternatives>
        <tex-math><![CDATA[\lbrack t,\ t + 1\rbrack]]></tex-math>
        <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mo stretchy="false" form="prefix">[</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo stretchy="false" form="postfix">]</mml:mo></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>.
        A estas primas se las conoce como <italic>Estimated Premium
        Income</italic>, EPI.</p>
      </list-item>
      <list-item>
        <p><inline-formula><alternatives>
        <tex-math><![CDATA[BC_{t}]]></tex-math>
        <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mi>B</mml:mi><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:msub></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>:
        <italic>Burning Cost</italic>, BC, en el momento
        <italic>t</italic> asociado al periodo de
        experiencia<inline-formula><alternatives>
        <tex-math><![CDATA[\ \lbrack 0,t\rbrack]]></tex-math>
        <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mo stretchy="false" form="prefix">[</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false" form="postfix">]</mml:mo></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>.
        Es la ratio que relaciona los siniestros a cargo del
        reasegurador, si el contrato de reaseguro pactado en
        <italic>t</italic> hubiese estado vigente en el intervalo
        <inline-formula><alternatives>
        <tex-math><![CDATA[\lbrack 0,t\rbrack,]]></tex-math>
        <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mo stretchy="false" form="prefix">[</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false" form="postfix">]</mml:mo><mml:mo>,</mml:mo></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>
        y las primas devengadas por la cedente durante dicho
        periodo.</p>
      </list-item>
    </list>
    <p>Cabe destacar algunas observaciones para el cálculo de las primas
    de reaseguro. La primera es que el periodo de experiencia o
    intervalo que se suele aplicar para calcular el BC suele ser el de
    los últimos 5 años respecto a la fecha del contrato de reaseguro.
    Períodos más cortos darían lugar a pérdida de información sobre la
    siniestralidad, ya que en ésta se deben de tener en cuenta los
    retrasos en la notificación y liquidación de siniestros de cada
    ejercicio. Sin embargo, considerar periodos más largos hace que las
    condiciones de los riesgos puedan verse alteradas por cambios
    normativos o modificaciones en la composición de la cartera a lo
    largo del tiempo, lo que reduce la fiabilidad de los datos más
    antiguos. La segunda observación es que al calcularse la prima de
    reaseguro en <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[t]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mi>t</mml:mi></mml:math></alternatives></inline-formula>
    sobre las primas totales estimadas que la cedente espera obtener en
    el intervalo <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[\lbrack t,\ t + 1\rbrack]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mo stretchy="false" form="prefix">[</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo stretchy="false" form="postfix">]</mml:mo></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>,
    esta prima será provisional. Una vez finalizado el ejercicio y
    conocidas las primas totales efectivamente devengadas por la cedente
    en <italic>t</italic>+1, se procederá a reajustar la prima de
    reaseguro obteniéndose la prima de reaseguro definitiva. La tercera
    observación es que este método de tarificación, si se mantiene en el
    tiempo, el valor del BC variará en cada ejercicio por tener en
    cuenta la siniestralidad de los últimos años, permitiendo reajustar
    de forma regular y paulatina las primas de reaseguro, adaptándolas a
    las variaciones de siniestralidad prevista en base a la información
    de la cedente.</p>
    <p>En función del grado de ajuste aplicado a la experiencia
    histórica existen diferentes variantes de cálculo del BC. El BC Puro
    (BCP) se define como el cociente entre los siniestros que habrían
    sido imputados al reasegurador y las primas devengadas sin realizar
    correcciones por provisiones ni desviaciones. Por otro lado, el BC
    Indexado (BCI) introduce un ajuste inflacionario, permitiendo una
    valoración homogénea de primas y siniestros. Por otra parte, el BC
    Triangulado (BCT) aplica técnicas actuariales sobre las provisiones
    de siniestros, con el objetivo de corregir los efectos derivados a
    los retrasos en la notificación y liquidación de estos.</p>
    <p>Por otro lado, en este tipo de contratos de reaseguro es habitual
    utilizar como horizonte temporal del periodo de experiencia para
    calcular el BC los últimos 4 o 5 años. Esto se debe a que, al
    considerar un periodo histórico más amplio, las condiciones de los
    riesgos pueden verse alteradas por cambios normativos, variaciones
    en la exposición o modificaciones en la composición de la cartera a
    lo largo del tiempo, lo que reduce la fiabilidad de los datos más
    antiguos. Por otro lado, considerar periodos más cortos podría no
    reflejar el comportamiento actual de la cartera por falta de
    información, incrementando el riesgo de estimación.</p>
    <p>En este trabajo adoptaremos la metodología más completa basada en
    el BC Indexado y Triangulado (BCIT). Por tanto, combinaremos los dos
    enfoques anteriores, incorporando la indexación y la proyección de
    los valores futuros de los siniestros mediante técnicas basadas en
    triángulos de <italic>run-off</italic>. En particular, se abordará
    la proyección de los sinestros desde un enfoque tanto determinista
    como estocástico.</p>
    <p>Asimismo, este enfoque resulta adecuado para coberturas de larga
    cola, como la RC Corporal, y permite obtener una estimación más
    robusta de la prima de riesgo.</p>
    <p>A continuación, se enumeran los pasos que se han seguido para
    calcular la prima de reaseguro en <italic>t</italic>, aplicando el
    BCIT:</p>
    <list list-type="order">
      <list-item>
        <p>Recopilación de la información histórica de siniestros por
        parte de la cedente y determinación de los siniestros a cargo
        del reasegurador. La cedente debe de tener información detallada
        sobre la evolución de cada uno de los siniestros que componen su
        cartera en el periodo <inline-formula><alternatives>
        <tex-math><![CDATA[\lbrack 0,t\rbrack]]></tex-math>
        <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mo stretchy="false" form="prefix">[</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false" form="postfix">]</mml:mo></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>,
        teniendo en cuenta los posibles retrasos en la notificación y
        liquidación de los mismos. Con esta información se obtiene la
        carga siniestral a cargo del reasegurador en el periodo
        <inline-formula><alternatives>
        <tex-math><![CDATA[\lbrack 0,t\rbrack]]></tex-math>
        <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mo stretchy="false" form="prefix">[</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false" form="postfix">]</mml:mo></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>.
        Para el caso del reaseguro XL, se determina el siniestro a su
        cargo en función de la prioridad y el límite pactado en el
        contrato. En el caso del SL el procedimiento es similar, pero en
        este caso se suman los siniestros de cada ejercicio de
        ocurrencia y sobre estos, en función de la prioridad y el límite
        pactado en el contrato, se determina el importe de la
        siniestralidad a cargo del reasegurador al final de cada
        ejercicio.</p>
      </list-item>
      <list-item>
        <p>Recopilación de las primas devengadas en el periodo
        <inline-formula><alternatives>
        <tex-math><![CDATA[\lbrack 0,t\rbrack]]></tex-math>
        <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mo stretchy="false" form="prefix">[</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false" form="postfix">]</mml:mo></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>.</p>
      </list-item>
      <list-item>
        <p>Indexación de cuantías monetarias tanto de las primas como de
        los siniestros históricos asociados al periodo
        <inline-formula><alternatives>
        <tex-math><![CDATA[\lbrack 0,t\rbrack,]]></tex-math>
        <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mo stretchy="false" form="prefix">[</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false" form="postfix">]</mml:mo><mml:mo>,</mml:mo></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>
        expresándolos en unidades monetarias del momento
        <italic>t</italic>.</p>
      </list-item>
      <list-item>
        <p>Cálculo del BC y aplicación de recargos de seguridad al BC
        calculado. Se incorporan recargos de seguridad para cubrir las
        posibles desviaciones que pueda haber respecto al valor
        esperado.</p>
      </list-item>
      <list-item>
        <p>Cálculo de la prima de reaseguro estimada en
        <italic>t</italic> (Society of Actuaries, 2023).</p>
      </list-item>
    </list>
    </sec><sec id="s3_3_7"><label>3.3</label><title>Modelos actuariales de cálculo de provisiones de triángulo de <italic>run-off</italic></title>
    <p>La estimación adecuada del <italic>ultimate</italic>, entendido
    como el coste total que incluye tanto los siniestros reportados como
    los no reportados, constituye un elemento clave para la tarificación
    de los contratos no proporcionales, especialmente en los casos en
    que el ramo o riesgos tienen una estructura de cola larga
    (<italic>long-tailed</italic>). En este contexto, los retrasos en la
    notificación y liquidación de los siniestros generan una
    infraestimación de la siniestralidad observada
    (<italic>reported</italic>) en los primeros ejercicios de
    desarrollo, lo que puede derivar en una infraestimación de la prima
    de reaseguro.</p>
    <p>Con el objetivo de dar respuesta a este escenario, en este
    trabajo se emplearán modelos de proyección basados en triángulos de
    <italic>run-off</italic> para la estimación de provisiones por
    siniestros ocurridos, pero no reportados (<italic>Incurred But No
    Reported, IBNR</italic>). Estas metodologías nos permitirán
    proyectar el desarrollo futuro de los siniestros, obteniendo
    estimaciones del <italic>ultimate</italic>, las cuales se
    incorporarán posteriormente a la metodología del BC.</p>
    <p>Para el cálculo de las provisiones IBNR se aplicarán distintas
    metodologías, recogidas en la Tabla 3, que se encuentran descritas
    desde el punto de vista metodológico en el Anexo del trabajo. La
    consideración de varios métodos tiene como objetivo analizar la
    sensibilidad de los resultados del cálculo del BC y las
    correspondientes primas de reaseguro ante diferentes enfoques de
    estimación de provisiones.</p>
    <table-wrap id="t3"><label>Tabla 3</label><caption><p>Modelos de cálculo de provisiones considerados en este estudio. Fuente: Elaboración propia.</p></caption>
      <table>
        <colgroup>
          <col width="46%" />
          <col width="54%" />
        </colgroup>
        <thead>
          <tr>
            <th>Modelos Deterministas</th>
            <th>Modelos Estocásticos</th>
          </tr>
        </thead>
        <tbody>
          <tr>
            <td>Chain-Ladder</td>
            <td>Mack</td>
          </tr>
          <tr>
            <td rowspan="2">Cape Cod</td>
            <td><italic>Bootstrap</italic> para el modelo lineal
            generalizado.</td>
          </tr>
          <tr>
            <td>Munich Chain-Ladder</td>
          </tr>
        </tbody>
      </table>
    </table-wrap>
  </sec></sec>
<sec id="s4"><label>4</label><title>CASO PRÁCTICO</title>
    <p>Para el desarrollo del caso práctico, se ha trabajado en lenguaje
    de programación R (R Development Core Team, 2026), con en el que se
    ha llevado a cabo todo el proceso de cálculo y análisis (Grolemund y
    Wickham, 2011; Wickham, 2016; Auguie, 2017; Wickham <italic>et
    al.</italic>, 2025, 2026a y 2026b). La base de datos utilizada
    procede de una entidad aseguradora y reaseguradora. Por razones de
    confidencialidad y conforme a la política de la entidad, la
    información ha sido debidamente anonimizada y tratada bajo la
    supervisión de un responsable.</p>
    <p>Durante el proceso de tarificación se han aplicado métodos
    deterministas y estocásticos sobre los triángulos de
    <italic>run-off</italic> previamente descritos en el marco teórico.
    Este enfoque permite evaluar la adecuación de los distintos modelos,
    así como establecer criterios de selección e incorporar recargos de
    seguridad. Finalmente, los resultados obtenidos se han comparado en
    función del modelo utilizado y de los criterios adoptados, con el
    objetivo de extraer conclusiones consistentes.</p>
    <sec id="s4_1_1"><label>4.1</label><title>Análisis exploratorio de los datos</title>
    <p>Se dispone de una base de datos principal, denominada
    <italic>BBDD Reinsurance</italic>, que contiene información sobre
    los factores de riesgo, primas devengadas, exposiciones al riesgo y
    pólizas en vigor. Asimismo, se cuenta con cinco bases de datos
    adicionales que recogen los siniestros registrados durante los
    últimos cinco ejercicios, con cierre a fecha 31 de diciembre de cada
    año. En estas bases, cada registro corresponde a un siniestro
    individual.</p>
    <p>En el caso de <italic>BBDD Reinsurance</italic>, cada fila
    representa a una póliza. La información recopilada hace referencia a
    siniestros, primas y pólizas asociadas a la cobertura de RCO
    Corporales (Boletín Oficial del Estado, 2004), y se limita a riesgos
    ubicados en territorio español.</p>
    <p>A continuación, se presenta una tabla resumen, Tabla 4, con las
    características principales de las bases de datos utilizadas.</p>
    <table-wrap id="t4"><label>Tabla 4</label><caption><p>Resumen de las Bases de Datos, BBDD. Fuente: Elaboración Propia.</p></caption>
      <table>
        <colgroup>
          <col width="19%" />
          <col width="15%" />
          <col width="13%" />
          <col width="13%" />
          <col width="13%" />
          <col width="13%" />
          <col width="13%" />
        </colgroup>
        <thead>
          <tr>
            <th><bold>Resumen BBDD</bold></th>
            <th><bold>Reinsurance</bold></th>
            <th><bold>Sin_18</bold></th>
            <th><bold>Sin_19</bold></th>
            <th><bold>Sin_20</bold></th>
            <th><bold>Sin_21</bold></th>
            <th><bold>Sin_22</bold></th>
          </tr>
        </thead>
        <tbody>
          <tr>
            <td><bold>Núm. Filas</bold></td>
            <td>930.868</td>
            <td>8.283</td>
            <td>16.045</td>
            <td>21.683</td>
            <td>29.780</td>
            <td>40.752</td>
          </tr>
          <tr>
            <td><bold>Núm. Columnas</bold></td>
            <td>24</td>
            <td>14</td>
            <td>14</td>
            <td>14</td>
            <td>14</td>
            <td>14</td>
          </tr>
        </tbody>
      </table>
    </table-wrap>
    <p>Como se puede observar en la Tabla 4, las BBDD que comienzan con
    el prefijo <italic>Sin</italic> corresponden a información de
    siniestros. Todas ellas presentan una misma estructura homogénea,
    diferenciándose únicamente por la fecha de cierre del ejercicio. Por
    otro lado, la <italic>BBDD Reinsurance</italic> contiene información
    relativa a los atributos del riesgo, primas y exposición.</p>
    <p><italic>Composición de la cartera</italic></p>
    <p>Previamente a la tarificación de los contratos XL y SL, se
    realiza un análisis de la cartera de automóviles con el objetivo de
    evaluar el volumen de primas devengadas y de riesgos expuestos. Esto
    nos permitirá comprender la composición y estructura de la cartera.
    La segmentación de la cartera se ha realizado en función de tres
    categorías de vehículo, agrupadas de la siguiente manera:</p>
    <list list-type="bullet">
      <list-item>
        <p>Categoría 1: turismos, autocaravanas y otros vehículos de uso
        particular, como taxis y furgones.</p>
      </list-item>
      <list-item>
        <p>Categoría 2: camiones, cabezas tractoras, autocares,
        autobuses, vehículos industriales, agrícolas, y remolques.</p>
      </list-item>
      <list-item>
        <p>Categoría 3: ciclomotores, motocicletas y motocarros.</p>
      </list-item>
    </list>
    <fig id="f1"><label>Figura 1</label><caption><p>Evolución de la composición de las primas según la tipología de vehículo. Fuente: Elaboración Propia.</p></caption><graphic mimetype="image" mime-subtype="png" xlink:href="media/image1.png"/></fig>
<p>Como se puede observar en la Figura 1 se representa la evolución
    de la composición de primas por tipología de vehículos. Entre 2018 y
    2022 las primas totales crecieron de 47.698.916 € a 75.970.477 €, lo
    que representa un aumento del 59,27%.</p>
    <p>El crecimiento medio por categoría en ese periodo ha oscilado
    entre el 43% y el 70%, siendo la Categoría 2 la que mostró un mayor
    incremento. Esta variabilidad se explica en parte por el alto valor
    de la prima media en vehículos como autocares, cercana a 2.286 €, lo
    que implica que pequeños cambios en el número de pólizas pueden
    generar un impacto significativo en términos de primas. En la
    Categoría 1, el crecimiento entre 2021 y 2022 fue del 48%, impulsado
    por un aumento del 30,19% en el número de pólizas, debido a nuevas
    contrataciones de turismos durante esa anualidad.</p>
    <p><italic>Hipótesis y parámetros para la valoración de los
    contratos de reaseguros</italic></p>
    <p>Para realizar una valoración adecuada de los contratos XL y SL,
    es necesario incorporar una hipótesis de indexación de las cuantías
    monetarias, tanto en primas como en siniestros, con el fin de
    reflejar la evolución real y evitar distorsiones derivadas de
    valores nominales. En este contexto, se establece el año 2022 como
    año base para el proceso de indexación.</p>
    <p>En este caso, la actualización de las cuantías se ha llevado a
    cabo utilizando el Índice de Precios de Consumo (IPC) de España, a
    partir de datos publicados por el Instituto Nacional de Estadística
    (INE). Para períodos posteriores, se han considerado las previsiones
    de inflación publicadas por el Banco de España en su informe
    trimestral (4/2022). Ver Figura 2.</p>
    <fig id="f2"><label>Figura 2</label><caption><p>Revalorización aplicada para la indexación de primas y siniestros. Fuente: Elaboración Propia.</p></caption><graphic mimetype="image" mime-subtype="png" xlink:href="media/image2.png"/></fig>
<p><italic>Reaseguros - Primas indexadas</italic></p>
    <p>Para la evolución de los contratos de reaseguro, se analizará el
    contrato XL considerando las categorías 1 y 3, y el contrato SL
    considerando el total de la cartera.</p>
    <p>En relación con la Figura 3, se presenta la evolución de las
    primas nominales e indexadas. En la figura de la izquierda, se
    observa que las categorías primera y tercera mantienen una evolución
    relativamente estable hasta 2021, registrando un incremento
    significativo en 2022 debido al aumento del número de vehículos
    asegurados, alcanzando una prima indexada de 45,8 millones de
    euros.</p>
    <p>Por otra parte, la figura de la derecha muestra un crecimiento
    sostenido, explicado principalmente por una mayor captación de
    riesgos en la segunda categoría, que en 2022 alcanza una prima
    indexada de 75,9 millones de euros. Cabe destacar que las primas
    representadas en ambas figuras corresponden a valores indexados, los
    cuales se emplearán en el cálculo del BC para las modalidades de XL
    y SL.</p>
    <p>Una vez analizada la composición de la cartera y definidas las
    primas aplicables a cada modalidad de reaseguro, se procede a
    desarrollar la tarificación de los contratos mediante la evaluación
    del BC. A continuación, se presentan los resultados obtenidos con
    los distintos modelos. La estimación de la prima de reaseguro para
    el ejercicio 2023 se realizará en los siguientes apartados, dado que
    las hipótesis aplicadas son comunes para ambos contratos.</p>
    <fig id="f3"><label>Figura 3</label><caption><p>Evolución de las primas según el contrato de reaseguro. Fuente: Elaboración Propia.</p></caption><graphic mimetype="image" mime-subtype="png" xlink:href="media/image3.png"/></fig>
<p><italic>Metodología de triángulos run-off</italic></p>
    <p>La cuantificación de los triángulos de <italic>run-off</italic>
    se ha realizado mediante el lenguaje de programación R, utilizando
    la librería ChainLadder (Carrato <italic>et al.</italic>, 2025),
    concretamente con las siguientes funciones:</p>
    <list list-type="bullet">
      <list-item>
        <p><bold>MackChainLadder</bold>: Calcula las provisiones de
        siniestros mediante el modelo de Mack, incluyendo errores de
        predicción del modelo.</p>
      </list-item>
      <list-item>
        <p><bold>glmReserve</bold>: Estima las provisiones utilizando un
        GLM. Para este estudio se ha seleccionado la distribución de
        Poisson, evaluando sus errores de predicción mediante
        <italic>bootstrap</italic> con 1000 simulaciones.</p>
      </list-item>
      <list-item>
        <p><bold>MunichChainLadder</bold>: Esta función calcula las
        provisiones utilizando el modelo MCL que trabaja simultáneamente
        con triángulos de pagos e incurridos, modelizando su ratio y
        correlación.</p>
      </list-item>
      <list-item>
        <p><bold>Modelo_Chain_Ladder</bold>: Función determinista
        desarrollada para este estudio, basada en los fundamentos
        teóricos del modelo CL clásico.</p>
      </list-item>
      <list-item>
        <p><bold>Modelo_CapeCod</bold>: Función determinista
        desarrollada para este estudio según el modelo Cape Cod, el cual
        incorpora información externa (primas) mediante la tasa de
        siniestralidad observada.</p>
      </list-item>
    </list>
    <p>Estas funciones permiten obtener el triángulo de
    <italic>run-off</italic> completo en cuantías acumuladas,
    proyectando los pagos futuros por año de origen y su total. Entre
    las principales variables devueltas se incluyen:</p>
    <list list-type="bullet">
      <list-item>
        <p><bold>Latest</bold>: Importe de la última cuantía acumulada
        de los siniestros observados por año de origen.</p>
      </list-item>
      <list-item>
        <p><bold>Ultimate</bold>: Estimación del importe total de
        siniestros al finalizar el desarrollo del triángulo.</p>
      </list-item>
      <list-item>
        <p><bold>Reserve</bold>: Estimación de los pagos futuros
        (IBNR).</p>
      </list-item>
      <list-item>
        <p><bold>SD</bold>: Error estándar asociado a la estimación de
        provisiones en modelos estocásticos, junto con su coeficiente de
        variación (CV).</p>
      </list-item>
      <list-item>
        <p><bold>Loss Ratio</bold>: Relación entre primas ajustadas y el
        Latest, utilizada en el modelo Cape Cod. También devuelve la
        variable Adjusted Premium.</p>
      </list-item>
      <list-item>
        <p><bold>Dev.to.Date</bold>: Relación entre Latest y Ultimate,
        que refleja el grado de desarrollo del siniestro por año de
        origen y total.</p>
      </list-item>
      <list-item>
        <p><bold>Ratio Pagos/Incurrido</bold>: Proporción entre los
        pagos y los siniestros incurridos, específica del modelo
        MCL.</p>
      </list-item>
    </list>
    <p>Por otro lado, en los modelos de triángulo de
    <italic>run-off</italic>, no profundizaremos en el desarrollo
    relacionado con la incorporación de un factor en la cola del
    triángulo. Esta aplicación puede tener impacto en modelos como Mack,
    MCL y <italic>bootstrap</italic>, ya que permite incluir un factor
    de cola en la función del modelo. En cuanto al modelo MCL, sería
    posible incorporar un factor de cola tanto para los pagos como para
    los incurridos. Sin embargo, dado que esto no forma parte del
    objetivo principal de este trabajo, no se aplicará ningún factor de
    cola en los modelos analizados</p>
    </sec><sec id="s4_2_4"><label>4.2</label><title>Tarificación de <italic>Excess Loss</italic></title>
    <p>Habiendo explicado la metodología y las funciones aplicadas, se
    procede a aplicar la tarificación mediante el método del BC,
    centrado en las categorías 1 y 3. Para ello, se utiliza información
    de los últimos cinco años, priorizando la actualidad de los datos y
    evitando distorsiones por cambios en la composición o gestión de
    siniestros.</p>
    <p>Tras indexar primas y siniestros, se modelan los triángulos de
    <italic>run-off</italic> para obtener los factores de desarrollo
    acumulados. Estos permiten ajustar los siniestros por inflación,
    considerando la actualización anual del baremo de RC según el IPC, y
    por provisiones IBNR. A partir de los importes individuales ya
    indexados, se simulan diferentes escenarios de prioridad para
    determinar qué parte de los siniestros habría sido cubierta por el
    reasegurador bajo distintos escenarios.</p>
    <p>Una vez obtenidos los triángulos, se simulan escenarios de
    prioridad y límite de responsabilidad, aplicando diversos modelos de
    <italic>run-off</italic>. Esto permite evaluar el impacto de la
    elección del modelo de provisiones sobre la cesión de riesgos al
    reasegurador.</p>
    <p>Para la simulación del BC se ha asumido la hipótesis de que la
    banda de fluctuación de la prioridad, <italic>M</italic>, está
    comprendida entre 5.000€ y 1.000.000€, y que el límite de
    responsabilidad del reasegurador, <italic>L</italic>, es 5 veces la
    prioridad.</p>
    <p>Por lo tanto, se ha construido el triángulo (ver Tabla 5) de
    aquellos siniestros ocurridos por año de origen incluyendo los
    comunicados en ejercicios posteriores.</p>
    <table-wrap id="t5"><label>Tabla 5</label><caption><p>Triángulo de <italic>run-off</italic> de cuantías acumuladas para la cobertura RC Corporales. Incurridos Indexados. Fuente: Elaboración Propia.</p></caption>
      <table>
        <colgroup>
          <col width="9%" />
          <col width="18%" />
          <col width="18%" />
          <col width="18%" />
          <col width="18%" />
          <col width="18%" />
        </colgroup>
        <thead>
          <tr>
            <th rowspan="2">Origen</th>
            <th colspan="5">Año de desarrollo</th>
          </tr>
          <tr>
            <th>0</th>
            <th>1</th>
            <th>2</th>
            <th>3</th>
            <th>4</th>
          </tr>
        </thead>
        <tbody>
          <tr>
            <td>2018</td>
            <td>23.189.039,34</td>
            <td>25.644.836,78</td>
            <td>27.332.539,24</td>
            <td>28.250.191,05</td>
            <td>29.153.106,41</td>
          </tr>
          <tr>
            <td>2019</td>
            <td>20.401.060,36</td>
            <td>20.857.073,46</td>
            <td>21.186.551,93</td>
            <td>21.642.173,06</td>
            <td> </td>
          </tr>
          <tr>
            <td>2020</td>
            <td>19.402.422,01</td>
            <td>20.114.353,69</td>
            <td>20.364.685,25</td>
            <td> </td>
            <td> </td>
          </tr>
          <tr>
            <td>2021</td>
            <td>21.534.872,94</td>
            <td>22.333.739,78</td>
            <td> </td>
            <td> </td>
            <td> </td>
          </tr>
          <tr>
            <td>2022</td>
            <td>32.396.052,46</td>
            <td> </td>
            <td> </td>
            <td> </td>
            <td> </td>
          </tr>
        </tbody>
      </table>
    </table-wrap>
<p>A partir de este triangulo se han aplicado distintos modelos de
    triangulo <italic>run-off</italic>. A continuación, se analizan los
    resultados obtenidos mediante las diferentes metodologías.</p>
    <p><italic>Análisis de los resultados: Triángulos
    run-off</italic></p>
    <p>Se han aplicado distintos modelos de proyección sobre los
    triangulo de <italic>run-off</italic> con el objetivo de estimar los
    factores de desarrollo y así evaluar su impacto en la tarificación
    del reaseguro.</p>
    <p>En primer lugar, el modelo CL ha permitido obtener los factores
    de desarrollo acumulados para proyectar los siniestros. Como
    extensión estocástica, el modelo de Mack incorpora la estimación del
    error de predicción que nos permite añadir un recargo de seguridad a
    cada siniestro.</p>
    <p>Adicionalmente, se ha implantado un modelo de
    <italic>bootstrap</italic> bajo un enfoque de GLM con distribución
    de Poisson sobredispersa, que permite obtener la distribución
    predictiva de las provisiones. Aunque su estimación media es
    consistente con CL y Mack, presenta una mayor variabilidad, lo que
    resultaría útil en contextos de mayor aversión al riesgo mediante el
    uso de los percentiles.</p>
    <p>Por otro lado, el modelo Cape Cod ha incorporado información
    externa a través de las primas devengadas, ajustando la proyección
    mediante la tasa de siniestralidad. Este enfoque permite proyectar
    el desarrollo completo del triángulo, integrado de forma implícita
    la siniestralidad histórica, las primas y los factores de
    desarrollo.</p>
    <p>Asimismo, el modelo MCL presenta una diferencia significativa
    respecto a los modelos anteriores. Mientras que estos asumen
    independencia en los datos, el modelo MCL trabaja de forma conjunta
    con los triángulos de pagos e incurridos, lo que permite capturar la
    relación entre ambos y evitar estimaciones inconsistentes, como
    ratios de pagos sobre incurridos superiores al 100%, habituales en
    modelos que consideran un único triángulo. En este enfoque, ambos
    triángulos se proyectan de manera simultánea, estimándose los
    factores de desarrollo mediante un proceso recursivo que incorpora,
    además de los factores clásicos, un componente de dependencia y la
    evolución de la ratio de pagos e incurridos.</p>
    <p>A continuación, en la Tabla 6, se presentan los resultados
    obtenidos mediante los distintos métodos aplicados para estimar la
    provisión de siniestros para la RC Corporal. La comparación entre
    modelos se basa en la estimación total de las provisiones generadas
    por cada enfoque</p>
    <table-wrap id="t6"><label>Tabla 6</label><caption><p>Resumen de los resultados obtenidos mediante la aplicación de distintos métodos a los triángulos de <italic>run-off</italic>. Fuente: Elaboración Propia.</p></caption>
      <table>
        <colgroup>
          <col width="31%" />
          <col width="16%" />
          <col width="26%" />
          <col width="17%" />
          <col width="10%" />
        </colgroup>
        <thead>
          <tr>
            <th><bold>Modelos</bold></th>
            <th><bold>Ultimate Total</bold></th>
            <th><bold>Reserva Estimada</bold></th>
            <th><bold>Error Estándar</bold></th>
            <th><bold>CV Total</bold></th>
          </tr>
        </thead>
        <tbody>
          <tr>
            <td>Chain Ladder</td>
            <td>135.011.775</td>
            <td>9.122.018</td>
            <td></td>
            <td></td>
          </tr>
          <tr>
            <td>Cape Cod</td>
            <td>134.907.610</td>
            <td>9.017.853</td>
            <td></td>
            <td></td>
          </tr>
          <tr>
            <td>Mack</td>
            <td>135.011.776</td>
            <td>9.122.019</td>
            <td>2.151.435,27</td>
            <td>0,24</td>
          </tr>
          <tr>
            <td>Munich Chain Ladder</td>
            <td>131.025.114</td>
            <td>5.135.357</td>
            <td></td>
            <td></td>
          </tr>
          <tr>
            <td>Boostrap Media</td>
            <td>134.838.709</td>
            <td>8.948.952</td>
            <td>3.761.464,82</td>
            <td>0,42</td>
          </tr>
          <tr>
            <td>Boostrap Percentil 0,75</td>
            <td>136.996.599</td>
            <td>11.106.843</td>
            <td></td>
            <td></td>
          </tr>
          <tr>
            <td>Boostrap Percentil 0,95</td>
            <td>141.836.665</td>
            <td>15.946.908</td>
            <td></td>
            <td></td>
          </tr>
          <tr>
            <td>Boostrap Percentil 0,99</td>
            <td>145.886.827</td>
            <td>19.997.070</td>
            <td></td>
            <td></td>
          </tr>
          <tr>
            <td>Boostrap Percentil 0,995</td>
            <td>147.237.562</td>
            <td>21.347.805</td>
            <td> </td>
            <td> </td>
          </tr>
        </tbody>
      </table>
    </table-wrap>
    <list list-type="bullet">
      <list-item>
        <p>La elección del modelo de provisiones más adecuado no
        responde a un único criterio, ya que depende en gran medida del
        nivel de aversión al riesgo y de los objetivos estratégicos de
        la entidad.</p>
      </list-item>
      <list-item>
        <p>Si se prefiere trabajar con modelos estocásticos que ofrezcan
        estimaciones con menor error de predicción, el modelo de Mack
        puede ser una opción recomendable.</p>
      </list-item>
      <list-item>
        <p>En contextos de mayor aversión al riesgo, pueden priorizarse
        metodologías conservadoras como el <italic>bootstrap</italic>,
        utilizando percentiles elevados para reflejar escenarios
        extremos.</p>
      </list-item>
      <list-item>
        <p>Si se considera importante modelizar la dependencia entre
        pagos e incurridos, el modelo MCL permite estimaciones más
        coherentes, evitando distorsiones como ratios superiores al
        100%.</p>
      </list-item>
      <list-item>
        <p>Por otro lado, el modelo Cape Cod, que integra información
        externa (primas), puede resultar recomendable si preferimos la
        proyección de la tasa de siniestralidad.</p>
      </list-item>
    </list>
    <p>En cualquier caso, la selección del modelo debe basarse en el
    juicio experto del actuario, considerando tanto el perfil de riesgo
    de la compañía como su estrategia de gestión.</p>
    <p>A continuación, se presentan los factores de proyección obtenidos
    para cada modelo, visualizados en la Figura 4, donde se observa que
    los factores de proyección obtenidos mediante los modelos Mack, CL y
    <italic>bootstrap</italic> (media) presentan patrones idénticos.
    Esto se debe a que todos estiman una evolución idéntica de los
    siniestros, diferenciándose principalmente en los errores de
    predicción de los modelos estocásticos.</p>
    <fig id="f4"><label>Figura 4</label><caption><p>Factores de proyección estimados a partir de los triángulos de <italic>run-off</italic>. Fuente: Elaboración Propia.</p></caption><graphic mimetype="image" mime-subtype="png" xlink:href="media/image4.png"/></fig>
<p>El modelo MCL proyecta un patrón más suavizado, ya que asume una
    evolución más estable de las cuantías estimadas. Por otro lado, los
    resultados del modelo <italic>bootstrap</italic> bajo percentiles,
    0,75, 0,95, 0,99 y 0,995, muestran proyecciones más conservadoras,
    como se comentó en su apartado. Estos percentiles reflejan
    escenarios con mayor prudencia, útiles en contextos de una elevada
    aversión al riesgo.</p>
    <p>En cuanto a los factores de proyección medios (geométrico,
    ponderado y simple), se han calculado a partir de un triángulo de
    factores individuales. El análisis se ha centrado en los dos últimos
    periodos para reflejar la evolución reciente frente a los datos
    históricos. Estos métodos suavizan los factores respecto al CL,
    aunque siguen una tendencia similar en los años anteriores. La mayor
    variabilidad se concentra en el año 2022.</p>
    <p><italic>Análisis de los resultados: Burning cost</italic></p>
    <p>Como se indicó, las primas utilizadas para el contrato se basan
    en la Figura 3. Asimismo, y de acuerdo con las hipótesis iniciales
    de la simulación, se trabaja con siniestros individuales previamente
    indexados y ajustados mediante los factores de proyección obtenidos
    a partir de los modelos anteriores. A partir de ello, se simula cada
    cuantía individual con el objetivo de evaluar si supera la prioridad
    definida y, en su caso, determinar el importe cubierto hasta el
    límite de responsabilidad del reasegurador.</p>
    <p>En este análisis, se consideran los modelos CL, Mack y
    <italic>bootstrap</italic>, con el fin de comparar los enfoques
    estocásticos que permiten estimar el error de predicción e
    incorporar un recargo de seguridad proporcional al coeficiente de
    variación, CV, por año de origen, según la siguiente expresión:</p>
    <p><disp-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[{\widehat{X}}_{i} = X_{i}^{adj} \bullet (1 + \alpha \bullet CV_{i}),]]></tex-math>
    <mml:math display="block" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:msub><mml:mover><mml:mi>X</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mi>i</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msubsup><mml:mi>X</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>j</mml:mi></mml:mrow></mml:msubsup><mml:mo>•</mml:mo><mml:mrow><mml:mo stretchy="true" form="prefix">(</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>α</mml:mi><mml:mo>•</mml:mo><mml:mi>C</mml:mi><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi></mml:msub><mml:mo stretchy="true" form="postfix">)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>,</mml:mo></mml:mrow></mml:math></alternatives></disp-formula></p>
    <p>donde:</p>
    <list list-type="bullet">
      <list-item>
        <p><inline-formula><alternatives>
        <tex-math><![CDATA[{\widehat{X}}_{i}]]></tex-math>
        <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:msub><mml:mover><mml:mi>X</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mi>i</mml:mi></mml:msub></mml:math></alternatives></inline-formula>:
        cuantía ajustada del siniestro incluyendo el recargo de
        seguridad.</p>
      </list-item>
      <list-item>
        <p><inline-formula><alternatives>
        <tex-math><![CDATA[X_{i}^{adj}]]></tex-math>
        <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:msubsup><mml:mi>X</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>j</mml:mi></mml:mrow></mml:msubsup></mml:math></alternatives></inline-formula>:
        cuantía individual del siniestro previamente indexada y ajustada
        mediante el factor de proyección de siniestro obtenido para el
        año de origen <inline-formula><alternatives>
        <tex-math><![CDATA[i]]></tex-math>
        <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mi>i</mml:mi></mml:math></alternatives></inline-formula>.</p>
      </list-item>
      <list-item>
        <p><inline-formula><alternatives>
        <tex-math><![CDATA[\alpha]]></tex-math>
        <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mi>α</mml:mi></mml:math></alternatives></inline-formula>:
        parámetro del recargo de seguridad, con valores entre 0 y 1.</p>
      </list-item>
      <list-item>
        <p><inline-formula><alternatives>
        <tex-math><![CDATA[CV_{i}]]></tex-math>
        <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mi>C</mml:mi><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi></mml:msub></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>:
        coeficiente de variación, CV, estimado para el año de origen
        <inline-formula><alternatives>
        <tex-math><![CDATA[i]]></tex-math>
        <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mi>i</mml:mi></mml:math></alternatives></inline-formula>,
        obtenido a partir del modelo estocástico de provisiones.</p>
      </list-item>
    </list>
    <p>Dado que la incertidumbre del modelo se estima de forma agregada
    por año de origen, el coeficiente de variación
    <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[CV_{i}]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mi>C</mml:mi><mml:msub><mml:mi>V</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi></mml:msub></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>
    se aplica homogéneamente a todos los siniestros individuales
    pertenecientes a dicho año.</p>
    <p>Para este estudio, aplicaremos diferentes valores de
    <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[\alpha]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mi>α</mml:mi></mml:math></alternatives></inline-formula>,
    los cuales irán aumentando en 0,1, con el objetivo de observar el
    impacto del recargo aplicado a las estimaciones del modelo y a su
    vez, analizar los distintos escenarios de prioridad. A continuación,
    en la Figura 5, se presentan los resultados de las simulaciones bajo
    esta hipótesis.</p>
    <fig id="f5"><label>Figura 5</label><caption><p>Simulación del BC con distintos niveles de recargo de seguridad. Fuente: Elaboración Propia.</p></caption><graphic mimetype="image" mime-subtype="png" xlink:href="media/image5.png" /></fig>
<p>Como se puede observar en la Figura 5, al utilizar el modelo CL,
    el BC se sitúa en un rango entre 0,0387 y 0,1764, con un valor medio
    de 0,0599. Sin embargo, al aplicar recargos de seguridad, el BC
    aumenta, incorporando un margen frente a la incertidumbre asociada a
    los siniestros.</p>
    <p>Este efecto es especialmente notable en el modelo
    <italic>bootstrap</italic>, donde la relación entre prioridad y BC
    no es lineal y la reducción del BC con el aumento de la prioridad es
    más gradual. Esto refleja la sensibilidad del modelo ante escenarios
    más extremos.</p>
    <p>Para una opción intermedia, el modelo Mack resulta preferible, ya
    que presenta menor error de predicción y ofrece un ajuste más
    equilibrado del BC.</p>
    </sec><sec id="s4_3_7"><label>4.3</label><title>Tarificación de <italic>Stop Loss</italic></title>
    <p>En el caso del contrato SL, el análisis se realiza sobre la
    cartera agregada, incluyendo la segunda categoría de vehículos, a
    diferencia del contrato XL, que considera únicamente las categorías
    primera y tercera. Este tipo de contrato se fundamenta en la
    siniestralidad agregada, entendida como la suma total de los
    importes de los siniestros, a partir de la cual se determinan la
    prioridad y el límite de responsabilidad del reasegurador.</p>
    <p>El comportamiento de los triángulos de <italic>run-off</italic>
    resulta estable, y el proceso de proyección de la siniestralidad
    sigue una lógica análoga a la descrita para el contrato XL. No
    obstante, en este caso, los factores de desarrollo se aplican sobre
    la siniestralidad total agregada, en lugar de sobre siniestros
    individuales.</p>
    <p>Dado que el enfoque metodológico es equivalente al previamente
    descrito, no se detallan nuevamente los modelos de provisión.</p>
    <p>A continuación, se presentan los modelos CL, Mack y
    <italic>bootstrap</italic>, aplicados bajo un conjunto de hipótesis
    de simulación. Para la simulación del BC se ha asumido la hipótesis
    de que la banda de fluctuación de la prioridad, <italic>M</italic>,
    está comprendida entre 30.000.000€ y 60.000.000€, y que el límite de
    responsabilidad del reasegurador, <italic>L</italic>, es 1,5 veces
    la prioridad.</p>
    <p>Como se observa en la Figura 6, la tasa de BC presenta una mayor
    volatilidad en niveles bajos de prioridad, en torno a los 30
    millones de euros, siendo esta sensibilidad más acusada en el modelo
    <italic>bootstrap</italic>. Por otra parte, el modelo de Mack se
    mantiene como un escenario central en la estimación. Aunque, a
    partir de niveles de prioridad superiores a 40 millones de euros,
    ambos modelos convergen, dando lugar a estimaciones de BC
    similares.</p>
    <fig id="f6"><label>Figura 6</label><caption><p>Simulación del BC con distintos niveles de recargo de seguridad. Fuente: Elaboración Propia.</p></caption><graphic mimetype="image" mime-subtype="png" xlink:href="media/image6.png"/></fig>
<p>En comparación al modelo CL representa una estructura base, al no
    incorporar el error de predicción debido a su naturaleza
    determinista, lo que puede conducir a una infraestimación del riesgo
    en escenarios adversos.</p>
    <p>Finalmente, desde un punto de vista de la tarificación del
    reaseguro, estos resultados describen que la elección del modelo y
    del nivel de prioridad resulta determinante en la estimación de la
    prima reaseguro, en particular en contratos con <italic>tramo
    working</italic> bajos, donde la incertidumbre es mayor.</p>
    </sec><sec id="s4_4_10"><label>4.4</label><title>Prima de reaseguro <italic>Excess Loss</italic> y <italic>Stop Loss</italic></title>
    <p>Una vez evaluado el horizonte temporal 2018–2022 para ambas
    modalidades no proporcionales, junto con sus respectivos BC, se
    procede a estimar la prima de reaseguro para el ejercicio 2023.</p>
    <p>Tal y como se ha definido, la prima de reaseguro en
    <italic>t</italic>, asociada al intervalo
    <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[\lbrack t,t + 1\rbrack]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mo stretchy="false" form="prefix">[</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo stretchy="false" form="postfix">]</mml:mo></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>
    se obtiene como el producto entre la prima estimada por la cedente
    el intervalo <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[\lbrack t,t + 1\rbrack]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mo stretchy="false" form="prefix">[</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo stretchy="false" form="postfix">]</mml:mo></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>
    y la tasa de BC asociada al intervalo <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[\lbrack 0,t\rbrack]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mo stretchy="false" form="prefix">[</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false" form="postfix">]</mml:mo></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>
    obtenida de los distintos modelos. De este modo, la prima de
    reaseguro se expresa como:</p>
    <p><disp-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[P_{t}^{R} = P_{t,t + 1} \bullet BC_{t}\  = \ P_{t,t + 1} \bullet \ \frac{Suma\ de\ siniestros\ a\ cargo\ del\ reasegurador\ en\ el\ intervalo\ \lbrack 0,t\rbrack}{Suma\ de\ primas\ devengadas\ por\ la\ cedente\ en\ el\ intervalo\ \lbrack 0,t\rbrack}.]]></tex-math>
    <mml:math display="block" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:msubsup><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mi>R</mml:mi></mml:msubsup><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>•</mml:mo><mml:mi>B</mml:mi><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi></mml:msub><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mo>=</mml:mo><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>•</mml:mo><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mfrac><mml:mrow><mml:mi>S</mml:mi><mml:mi>u</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mi>s</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mi>r</mml:mi><mml:mi>o</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mi>a</mml:mi><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mi>c</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>r</mml:mi><mml:mi>g</mml:mi><mml:mi>o</mml:mi><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>l</mml:mi><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mi>r</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>g</mml:mi><mml:mi>u</mml:mi><mml:mi>r</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>o</mml:mi><mml:mi>r</mml:mi><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>n</mml:mi><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>l</mml:mi><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>r</mml:mi><mml:mi>v</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>l</mml:mi><mml:mi>o</mml:mi><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mo stretchy="false" form="prefix">[</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false" form="postfix">]</mml:mo></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>S</mml:mi><mml:mi>u</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mi>p</mml:mi><mml:mi>r</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>v</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>g</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>s</mml:mi><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mi>p</mml:mi><mml:mi>o</mml:mi><mml:mi>r</mml:mi><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mi>l</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mi>c</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>d</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>n</mml:mi><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>l</mml:mi><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mi>i</mml:mi><mml:mi>n</mml:mi><mml:mi>t</mml:mi><mml:mi>e</mml:mi><mml:mi>r</mml:mi><mml:mi>v</mml:mi><mml:mi>a</mml:mi><mml:mi>l</mml:mi><mml:mi>o</mml:mi><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mo stretchy="false" form="prefix">[</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo stretchy="false" form="postfix">]</mml:mo></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mi>.</mml:mi></mml:mrow></mml:math></alternatives></disp-formula></p>
    <p>Para la proyección de la prima de la cedente, se consideran
    hipótesis basadas en la evolución de la cartera y la nueva
    producción. En particular, se utilizan parámetros como el porcentaje
    de pólizas de nueva producción y la tasa de caída de cartera, junto
    con la estimación de primas medias para ambos segmentos.</p>
    <p>Adicionalmente, se incorporan factores de ajuste que reflejan
    tanto condiciones técnicas como económicas, incluyendo incrementos
    por suficiencia técnica en segmentos deficitarios y la actualización
    de primas conforme a la evolución esperada del IPC.</p>
    <p>A partir de estas hipótesis, se obtiene la prima proyectada para
    cada tipología de vehículo y, de forma agregada, para el conjunto de
    la cartera. Para el ejercicio 2023, los valores estimados son los
    siguientes:</p>
    <list list-type="bullet">
      <list-item>
        <p>Prima estimada para el contrato XL: 60.021.230€</p>
      </list-item>
      <list-item>
        <p>Prima estimada para el contrato SL: 99.256.627€</p>
      </list-item>
    </list>
    <p>Estas primas constituyen la base para la determinación de la
    prima de reaseguro al inicio del contrato. Cabe señalar que la prima
    definitiva se ajustará al cierre del ejercicio, una vez conocida la
    composición real y definitiva de la cartera.</p>
    <p>A continuación, se presentan los resultados de las primas de
    reaseguros obtenidas en ambas modalidades.</p>
    <fig id="f7"><label>Figura 7</label><caption><p>Estimación de la prima de reaseguro en las modalidades XL y SL. Fuente: Elaboración Propia.</p></caption><graphic mimetype="image" mime-subtype="png" xlink:href="media/image7.png" /></fig>
<p>Como se puede observar en la Figura 7, las primas de reaseguro
    son más elevadas debido al coste asociado a este contrato de SL. Se
    aprecia una reducción progresiva en la prima de reaseguro a medida
    que se incrementa la prioridad, lo cual está directamente
    relacionado con el BC estimado.</p>
    <p>En particular, en el caso del SL, los modelos CL, MCL, Cape Cod y
    Mack siguen un mismo patrón hasta una prioridad de 35.000.000 €, y a
    partir de ese punto, continúan mostrando un comportamiento similar
    en cuanto a la prima de reaseguro, con la excepción del modelo MCL,
    que estima una prima más baja. En cambio, los modelos basados en
    <italic>bootstrap</italic> generan primas de reaseguro de cuantía
    más elevada.</p>
    <p>Como se ilustra en la Figura 7, la prima del contrato de XL se
    encuentra en un rango que va desde 2.190 hasta 12.400 miles de
    euros. Se observa que los modelos que estiman una prima de reaseguro
    más elevada corresponden a los modelos <italic>bootstrap</italic>
    con percentiles superiores al 0,75. Por otro lado, el modelo que
    ofrece la prima de reaseguro más económica es el MCL, con un importe
    estimado de 2.190,42 miles de euros.</p>
    <p>Por otro lado, se aprecia que la prima de reaseguro del XL sigue
    una función decreciente de tipo exponencial en el tramo de prioridad
    entre 5.000 € y 250.000€. A partir de ese punto, tanto la prima como
    el BC continúan disminuyendo conforme aumenta la prioridad, aunque
    de manera más suavizada.</p>
  </sec></sec>
<sec id="s5"><label>5</label><title>CONCLUSIONES</title>
    <p>El presente estudio aborda la tarificación de las dos modalidades
    de reaseguro no proporcional, XL y SL, aplicadas a una cartera real
    de seguros de automóviles. La metodología se basa en la utilización
    de distintos modelos estadísticos fundamentados en triángulos de
    <italic>run-off</italic>, que permiten estimar el BC asociado a cada
    contrato y, a partir de este, determinar la prima de reaseguro
    correspondiente.</p>
    <p>El análisis se centra en la cuantificación de la prima de ambas
    modalidades mediante la evaluación de distintos escenarios de
    prioridad de la cedente y límite de responsabilidad del reasegurador
    (conocido como <italic>tramo working</italic>). Este enfoque ha
    permitido analizar la sensibilidad del BC frente a la aplicación de
    diferentes metodologías de <italic>run-off</italic>, así como el
    efecto de la incorporación de recargos de seguridad en el marco de
    modelos estocásticos.</p>
    <p>Asimismo, se ha realizado una comparativa entre diversos modelos
    de triángulos de <italic>run-off</italic>, aplicando distintos
    criterios de selección con el objetivo de identificar aquellos más
    adecuados para la estimación de provisiones y su impacto en la
    tarificación del reaseguro.</p>
    <p>El caso práctico se ha desarrollado a partir de información de
    una entidad aseguradora y reaseguradora correspondiente al periodo
    2018–2022, incluyendo datos de siniestros y pólizas relativos a
    primas, exposición y atributos de riesgo. Con el fin de preservar la
    confidencialidad, la base de datos fue previamente anonimizada. El
    análisis se ha centrado en la cobertura de RCO por daños
    corporales.</p>
    <p>En la tarificación del contrato XL se han considerado la primera
    y la tercera categoría de vehículos, que incluyen, entre otros,
    turismos, autocaravanas y motocicletas. Para el contrato SL, además
    de dichas categorías, se ha incorporado la segunda categoría,
    formada por camiones, autobuses, autocares y vehículos industriales.
    La estimación de siniestros y primas ha requerido la indexación de
    las cuantías mediante indicadores del INE, con el objetivo de
    homogeneizar los importes a lo largo del tiempo. Bajo las hipótesis
    de proyección adoptadas para primas medias y número de pólizas, se
    ha estimado una prima para el ejercicio 2023 de 60.221.230 € en el
    contrato XL y de 99.256.627 € en el contrato SL.</p>
    <p>El estudio ha considerado los modelos CL, Mack, Cape Cod,
    <italic>bootstrap</italic> para GLM y MCL, abarcando tanto enfoques
    deterministas como estocásticos. En la estimación puntual de
    provisiones y factores de desarrollo se observa un comportamiento
    equivalente entre los modelos CL, Mack y <italic>bootstrap</italic>,
    dado que estos últimos constituyen formulaciones estocásticas del
    modelo CL y permiten, adicionalmente, la obtención de errores de
    predicción. Este aspecto resulta especialmente relevante para el
    análisis de sensibilidad del BC. En situaciones donde se opte por
    utilizar factores de proyección más prudentes, la aplicación del
    método <italic>bootstrap</italic> bajo distintos percentiles es útil
    para proporcionar estimaciones más conservadoras.</p>
    <p>La elección del modelo de provisión no es única y depende de los
    criterios de valoración, del nivel de aversión al riesgo y del marco
    metodológico adoptado. En este contexto, los modelos de Mack y MCL
    destacan por su coherencia y aplicabilidad. El modelo de Mack
    presenta menores errores de predicción, facilitando la aplicación
    consistente de recargos de seguridad, mientras que el modelo MCL
    permite modelizar la dependencia entre los triángulos de pagos e
    incurridos, aportando mayor consistencia en la estimación de
    provisiones.</p>
    <p>Desde el punto de vista de la tarificación del reaseguro, en el
    contrato XL la metodología se basa en el ajuste individual de los
    siniestros que superan la prioridad, evaluando distintos escenarios
    de prioridad y límite de responsabilidad del reasegurador. En
    contraste, el contrato SL permite modelizar la siniestralidad
    agregada de la cartera una vez superada la prioridad, mediante
    simulación de escenarios alternativos. Ambos enfoques evidencian un
    comportamiento estable del BC bajo la mayoría de las metodologías
    analizadas, con la excepción de los modelos
    <italic>bootstrap</italic> aplicados a percentiles elevados (0,75,
    0,95 y 0,995), que generan estimaciones más conservadoras y valores
    de BC superiores.</p>
    <p>Como líneas de investigación futuras, los resultados obtenidos
    sugieren la conveniencia de profundizar en la determinación de
    prioridades óptimas en función del perfil de solvencia de la
    entidad, mediante modelos de probabilidad de ruina o insolvencia.
    Asimismo, en cuanto a los modelos de provisiones podría mejorarse la
    modelización del factor de cola para proyectar los siniestros más
    allá del horizonte del triángulo. Finalmente, la estimación de la
    prima esperada de la cedente podría refinarse mediante modelos GLM
    que separen frecuencia y severidad, o mediante modelos
    <italic>Tweedie</italic> para la estimación directa de la prima
    pura. Se podría complementar con modelos Logit o Probit (modelos de
    elección binaria) para la estimación de la probabilidad de caída de
    cartera.</p>
  </sec>
</body>
<back>
<ack><title>Agradecimientos</title><p>Agradecemos a la entidad aseguradora por la confianza y por
    facilitar las bases de datos utilizadas en este estudio.</p></ack>
<ref-list><title>Referencias</title>
<ref id="B1"><mixed-citation>Auguie, B. (2017). <italic>gridExtra: Miscellaneous Functions for &quot;Grid&quot;Graphics</italic>. R package version 2.3. <ext-link ext-link-type="uri" xlink:href="https://CRAN.R-project.org/package=gridExtra">https://CRAN.R-project.org/package=gridExtra</ext-link></mixed-citation></ref>
<ref id="B2"><mixed-citation>Banco de España. (2022). Informe trimestral de la economía española [cuarto trimestre 2022]. <italic>Boletín Económico</italic>, 4/2022. https://repositorio.bde.es/handle/123456789/24967</mixed-citation></ref>
<ref id="B3"><mixed-citation>Barón, D., Rosa, M. A., &amp; Sanzo, C. (2010). <italic>Introducción al reaseguro</italic>. Instituto de Ciencias del Seguro, Fundación MAPFRE.</mixed-citation></ref>
<ref id="B4"><mixed-citation>Boj, E., Claramunt, M., &amp; Costa, T. (2021). <italic>Tarificación y provisiones (3a ed.)</italic>. Depósito Digital de la Universidad de Barcelona. <ext-link ext-link-type="uri" xlink:href="https://hdl.handle.net/2445/149241">https://hdl.handle.net/2445/149241</ext-link></mixed-citation></ref>
<ref id="B5"><mixed-citation>Boj, E., &amp; Costa, T. (2014). <italic>Modelo Lineal Generalizado y Cálculo de la Provisión Técnica</italic>. Depósito Digital de la Universidad de Barcelona. <ext-link ext-link-type="uri" xlink:href="https://hdl.handle.net/2445/49068">https://hdl.handle.net/2445/49068</ext-link></mixed-citation></ref>
<ref id="B6"><mixed-citation>Boletín Oficial del Estado. (2004) Real Decreto Legislativo 8/2004, de 29 de octubre, por el que se aprueba el texto refundido de la Ley sobre responsabilidad civil y seguro en la circulación de vehículos a motor (Publicado en el Boletín Oficial del Estado, núm. 267, de 5 de noviembre de 2004).</mixed-citation></ref>
<ref id="B7"><mixed-citation>Carrato, A., Concina, F., Gesmann, M., Murphy, D., Wüthrich, M., &amp; Zhang, W. (2025). <italic>ChainLadder: Statistical Methods and Models for Claims Reserving in General Insurance</italic>.R package version 0.2.20. <ext-link ext-link-type="uri" xlink:href="https://CRAN.R-project.org/package=ChainLadder">https://CRAN.R-project.org/package=ChainLadder</ext-link></mixed-citation></ref>
<ref id="B8"><mixed-citation>Grolemund, G., &amp; Wickham, H. (2011). Dates and Times Made Easy with lubridate. <italic>Journal of Statistical Software</italic>, 40(3), 1-25.</mixed-citation></ref>
<ref id="B9"><mixed-citation>Kramreiter, H., &amp; Straub, E. (1973). On the Calculation of IBNR Reserves II. <italic>Mitteilungen der Vereinigung Schweizerischer Versicherungsmathematiker</italic>, 73, 177-190.</mixed-citation></ref>
<ref id="B10"><mixed-citation>Mack, T. (1993). Distribution-free Calculation of the Standard Error of Chain-Ladder Reserve Estimates. <italic>Astin Bulletin</italic>, 23(2), 213-225.</mixed-citation></ref>
<ref id="B11"><mixed-citation>Nieto de Alba, U., &amp; Vegas, J. (1993). <italic>Matemática Actuarial</italic>. Instituto de Ciencias del Seguro, Fundación MAPFRE.</mixed-citation></ref>
<ref id="B12"><mixed-citation>Pérez, J. L. (2011). <italic>Fundamentos del Seguro</italic>. Editorial UMESER S.A.</mixed-citation></ref>
<ref id="B13"><mixed-citation>Quarg, G., &amp; Mack, T. (2004). Munich chain ladder: A reserving method that reduces the gap between ibnr projections based on paid losses and ibnr projections based on incurred losses. <italic>Blätter der Deutschen Gesellschaft für Versicherungs- und Finanzmathematik</italic>, 26(4), 597-630.</mixed-citation></ref>
<ref id="B14"><mixed-citation>R Development Core Team (2026). <italic>R Foundation for Statistical Computing</italic>. Vienna, Austria.</mixed-citation></ref>
<ref id="B15"><mixed-citation>Sarrasí, F. J. (2003). Matemática del Reaseguro. Edición 61 de la colección de publicaciones del Departamento de Matemática Económica, Financiera y Actuarial, Universidad de Barcelona.</mixed-citation></ref>
<ref id="B16"><mixed-citation>Schmidt, K. D. (2006). Methods and models of loss reserving based on run–off triangles: A unifying survey. <italic>Casualty Actuarial Society Forum</italic>, Fall 2006, 269–317.</mixed-citation></ref>
<ref id="B17"><mixed-citation>Society of Actuaries (2023). <italic>Loss Data Analytics</italic> (Versión en español) [Capítulo 7.3.1, Principios de Tarificación]. https://ewfrees.github.io/Loss-Data-Analytics-Spanish/</mixed-citation></ref>
<ref id="B18"><mixed-citation>Tarbell, T. (1934). Incurred but not reported claims reserves. <italic>Proceedings of the Casualty Actuarial Society</italic>, 20, 275-280.</mixed-citation></ref>
<ref id="B19"><mixed-citation>Taylor, G. (2000). Loss Reserving: An Actuarial Perspective. Springer.</mixed-citation></ref>
<ref id="B20"><mixed-citation>Wickham, H. (2016). ggplot2: Elegant graphics for data analysis. Springer.</mixed-citation></ref>
<ref id="B21"><mixed-citation>Wickham, H., Chang, W., Henry, L., Pedersen, T. L., Takahashi, K., Wilke, C., Woo, K., Yutani, H., Dunnington, D., van den Brand, T., &amp; Posit, PBC. (2026a). ggplot2. R package version 4.0.2. https://CRAN.R-project.org/package=ggplot2</mixed-citation></ref>
<ref id="B22"><mixed-citation>Wickham, H., François, R., Henry, L., Müller, K., &amp; Vaughan, D. (2026b). <italic>dplyr: A Grammar of Data Manipulation</italic>. R package version 1.2.0. <ext-link ext-link-type="uri" xlink:href="https://CRAN.R-project.org/package=dplyr">https://CRAN.R-project.org/package=dplyr</ext-link></mixed-citation></ref>
<ref id="B23"><mixed-citation>Wickham, H., Vaughan, D., &amp; Girlich, M. (2025). <italic>tidyr: Tidy Messy Data</italic>. R package version 1.3.2. <ext-link ext-link-type="uri" xlink:href="https://CRAN.R-project.org/package=tidyr">https://CRAN.R-project.org/package=tidyr</ext-link></mixed-citation></ref>
</ref-list>
<app-group><app id="app1"><label>8</label><title>ANEXO: métodos de cálculo de provisiones</title>
    <p>Sea <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[C_{i,j}]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>j</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:math></alternatives></inline-formula>
    la cuantía acumulada de siniestros correspondiente al año de
    ocurrencia <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[i]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mi>i</mml:mi></mml:math></alternatives></inline-formula>,
    pagada al final del año de desarrollo <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[j]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mi>j</mml:mi></mml:math></alternatives></inline-formula>.
    Los datos disponibles se organizan en una estructura triangular,
    conocida como triangulo <italic>run-off</italic>, definida sobre el
    dominio.</p>
    <p><disp-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[D = \left\{ (i,j)|\ i\  \in \ I,\ \ \ j \in \ J \right\}]]></tex-math>
    <mml:math display="block" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mi>D</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mrow><mml:mo stretchy="true" form="prefix">{</mml:mo><mml:mrow><mml:mo stretchy="true" form="prefix">(</mml:mo><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>j</mml:mi><mml:mo stretchy="true" form="postfix">)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo stretchy="false" form="prefix">|</mml:mo><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mi>i</mml:mi><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mo>∈</mml:mo><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mi>j</mml:mi><mml:mo>∈</mml:mo><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mi>J</mml:mi><mml:mo stretchy="true" form="postfix">}</mml:mo></mml:mrow></mml:mrow></mml:math></alternatives></disp-formula></p>
    <p>donde <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[i]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mi>i</mml:mi></mml:math></alternatives></inline-formula>
    representa el año de origen y <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[j]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mi>j</mml:mi></mml:math></alternatives></inline-formula>
    el año de desarrollo y donde <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[I = 0,\ldots,k]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>…</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>
    y <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[J = 0,\ldots,k]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mi>J</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>…</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>.
    Para cada par <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[(i,j)]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mo stretchy="true" form="prefix">(</mml:mo><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>j</mml:mi><mml:mo stretchy="true" form="postfix">)</mml:mo></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>
    tal que <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[i + j \leq \ k]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>j</mml:mi><mml:mo>≤</mml:mo><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mi>k</mml:mi></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>,
    el valor <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[C_{i,j}]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>j</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:math></alternatives></inline-formula>
    es observado, mientras que para aquellos casos en que
    <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[i + j\  > \ k]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>j</mml:mi><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mo>&gt;</mml:mo><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mi>k</mml:mi></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>
    , las cuantías futuras <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[{\widehat{C}}_{i,j}]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:msub><mml:mover><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>j</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:math></alternatives></inline-formula>
    deben ser estimadas. Por otro lado, la contra-diagonal del
    triángulo, definida como <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[i + j = \ k]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mi>j</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mi>k</mml:mi></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>
    representa los últimos valores observados disponibles para cada año
    de origen (<italic>Reported o Latest</italic>). A continuación, en
    la Figura 8, se presenta su estructura.</p>
    <fig id="f8"><label>Figura 8</label><caption><p>Triangulo de desarrollo. Valores observados<inline-formula><alternatives> <tex-math><![CDATA[\ C_{i,j}]]></tex-math> <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>j</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula> y estimados<inline-formula><alternatives> <tex-math><![CDATA[\ \ {\widehat{C}}_{i,j}]]></tex-math> <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:msub><mml:mover><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>j</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>. Fuente: Elaboración propia.</p></caption><graphic mimetype="image" mime-subtype="png" xlink:href="media/image8.png"/></fig>
<p>Como se observa en la Figura 8, las filas corresponden a los años
    de origen o de ocurrencia de los siniestros, mientras que las
    columnas representan los años de desarrollo, es decir, el momento en
    que se realizan los pagos. Las contra-diagonales del triángulo
    permiten analizar la evolución de los pagos por año calendario,
    siendo la última diagonal la correspondiente al año más reciente del
    que se tiene información.</p>
    <p>A continuación, se presentan los fundamentos teóricos de los
    modelos que se aplicarán sobre los triángulos de
    <italic>run-off</italic>.</p>
    <sec id="s8_1_1"><label>8.1</label><title>Modelo Chain-Ladder</title>
    <p>El modelo CL es uno de los métodos más utilizados en la práctica
    aseguradora y reaseguradora para la estimación de provisiones por
    siniestros, debido a su simplicidad y amplia utilidad en el ámbito
    actuarial. Además, constituye el punto de partida para diversos
    modelos más avanzados de proyección de siniestralidad. El método CL
    fue mencionado por primera vez en Tarbell (1934) y se comenzó a
    aplicar en la práctica actuarial durante la década de 1970, con
    contribuciones relevantes como las de Kramreiter y Straub (1973) y
    una lista larga de referencias posteriores.</p>
    <p>El método se basa en las cuantías acumuladas
    <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[C_{i,j}]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>j</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:math></alternatives></inline-formula>,
    que representan la cuantía pagada hasta el año de desarrollo
    <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[j\ ]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mi>j</mml:mi><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>(incluido),
    correspondiente a los siniestros ocurridos en el año de origen
    <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[i]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mi>i</mml:mi></mml:math></alternatives></inline-formula>.
    Siendo la hipótesis fundamental del modelo que las columnas del
    triángulo de desarrollo son proporcionales, de modo que existe una
    relación entre los pagos acumulados de un año de desarrollo
    <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[h]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mi>h</mml:mi></mml:math></alternatives></inline-formula>
    y el siguiente.</p>
    <p>La estimación del factor de desarrollo considerando las columnas
    <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[h]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mi>h</mml:mi></mml:math></alternatives></inline-formula>
    y <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[h + 1]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mi>h</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>,
    para <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[h\  = \ 0,\ 1,\ \ldots,\ k - 1]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mi>h</mml:mi><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mo>=</mml:mo><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mi>…</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mi>k</mml:mi><mml:mo>−</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>,
    expresado como <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[{\widehat{m}}_{h}]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:msub><mml:mover><mml:mi>m</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mi>h</mml:mi></mml:msub></mml:math></alternatives></inline-formula>,
    se calcula mediante la siguiente expresión:</p>
    <p><disp-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[{\widehat{m}}_{h} = \frac{\sum_{i = 0}^{k - h - 1}C_{i,h + 1}}{\sum_{i = 0}^{k - h - 1}C_{i,h}}.]]></tex-math>
    <mml:math display="block" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:msub><mml:mover><mml:mi>m</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mi>h</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:munderover><mml:mo>∑</mml:mo><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>k</mml:mi><mml:mo>−</mml:mo><mml:mi>h</mml:mi><mml:mo>−</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:munderover><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>h</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msub></mml:mrow><mml:mrow><mml:munderover><mml:mo>∑</mml:mo><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>k</mml:mi><mml:mo>−</mml:mo><mml:mi>h</mml:mi><mml:mo>−</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:munderover><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>h</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mi>.</mml:mi></mml:mrow></mml:math></alternatives></disp-formula></p>
    <p>A partir de estos factores estimados, la estimación de las
    cuantías futuras <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[{\widehat{C}}_{i,j}]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:msub><mml:mover><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>j</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:math></alternatives></inline-formula>
    se proyectan aplicando el producto acumulado de los mismos. La
    fórmula utilizada es la siguiente:</p>
    <p><disp-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[{\widehat{C}}_{i,j} = C_{i,k - i} \cdot \prod_{h = k - i}^{j - 1}{\widehat{m}}_{h}.]]></tex-math>
    <mml:math display="block" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:msub><mml:mover><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>j</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:mo>−</mml:mo><mml:mi>i</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>⋅</mml:mo><mml:munderover><mml:mo>∏</mml:mo><mml:mrow><mml:mi>h</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:mo>−</mml:mo><mml:mi>i</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>j</mml:mi><mml:mo>−</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:munderover><mml:msub><mml:mover><mml:mi>m</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mi>h</mml:mi></mml:msub><mml:mi>.</mml:mi></mml:mrow></mml:math></alternatives></disp-formula></p>
    <p>A partir de los supuestos del método CL, los factores de
    desarrollo pueden estimarse mediante distintas alternativas, como la
    media simple, la media ponderada por volumen o la media geométrica,
    siguiendo la propuesta de Taylor (2000). Estas opciones permiten
    analizar la sensibilidad de las proyecciones de siniestralidad al
    método de estimación utilizado.</p>
    <p>Para estimar los factores de desarrollo individuales, se utiliza
    la siguiente expresión:</p>
    <p><disp-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[{\widehat{m}}_{h}^{(i)} = \frac{C_{i,h + 1}}{C_{i,h}}.]]></tex-math>
    <mml:math display="block" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:msubsup><mml:mover><mml:mi>m</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mi>h</mml:mi><mml:mrow><mml:mo stretchy="true" form="prefix">(</mml:mo><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo stretchy="true" form="postfix">)</mml:mo></mml:mrow></mml:msubsup><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>h</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>h</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mfrac><mml:mi>.</mml:mi></mml:mrow></mml:math></alternatives></disp-formula></p>
    <p>A partir de estos valores, se calculan distintos estimadores del
    factor de desarrollo, considerando <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[I_{h}\ ]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>h</mml:mi></mml:msub><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>como
    el conjunto de años de origen utilizados para su estimación en el
    año de desarrollo <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[h]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mi>h</mml:mi></mml:math></alternatives></inline-formula>.
    A continuación, se presenta la Tabla 7, que recoge las expresiones
    utilizadas para el cálculo de los distintos estimadores.</p>
    <table-wrap id="t7"><label>Tabla 7</label><caption><p>Alternativas de estimación del factor de desarrollo. Fuente: Elaboración Propia.</p></caption>
      <table>
        <colgroup>
          <col width="33%" />
          <col width="33%" />
          <col width="33%" />
        </colgroup>
        <thead>
          <tr>
            <th>Media Simple</th>
            <th>Media Ponderada por Volumen</th>
            <th>Media Geométrica</th>
          </tr>
        </thead>
        <tbody>
          <tr>
            <td><disp-formula><alternatives>
            <tex-math><![CDATA[{\widehat{\mathbf{m}}}_{\mathbf{h}}^{\text{simple}}\mathbf{=}\frac{\mathbf{1}}{\mathbf{k - h}}\sum_{\mathbf{i \in}\mathbf{I}_{\mathbf{h}}}^{}{\widehat{\mathbf{m}}}_{\mathbf{h}}^{\left( \mathbf{i} \right)}\mathbf{=}\frac{\mathbf{1}}{\mathbf{k - h}}\sum_{\mathbf{i \in}\mathbf{I}_{\mathbf{h}}}^{}\frac{\mathbf{C}_{\mathbf{i,h + 1}}}{\mathbf{C}_{\mathbf{i,h}}}]]></tex-math>
            <mml:math display="block" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:msubsup><mml:mover><mml:mi>𝐦</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mi>𝐡</mml:mi><mml:mtext mathvariant="normal">simple</mml:mtext></mml:msubsup><mml:mo mathvariant="bold">=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>𝟏</mml:mn><mml:mrow><mml:mi>𝐤</mml:mi><mml:mo mathvariant="bold">−</mml:mo><mml:mi>𝐡</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:munderover><mml:mo>∑</mml:mo><mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>𝐢</mml:mi><mml:mo mathvariant="bold">∈</mml:mo></mml:mrow><mml:msub><mml:mi>𝐈</mml:mi><mml:mi>𝐡</mml:mi></mml:msub></mml:mrow><mml:mrow></mml:mrow></mml:munderover><mml:msubsup><mml:mover><mml:mi>𝐦</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mi>𝐡</mml:mi><mml:mrow><mml:mo stretchy="true" form="prefix">(</mml:mo><mml:mi>𝐢</mml:mi><mml:mo stretchy="true" form="postfix">)</mml:mo></mml:mrow></mml:msubsup><mml:mo mathvariant="bold">=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>𝟏</mml:mn><mml:mrow><mml:mi>𝐤</mml:mi><mml:mo mathvariant="bold">−</mml:mo><mml:mi>𝐡</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:munderover><mml:mo>∑</mml:mo><mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>𝐢</mml:mi><mml:mo mathvariant="bold">∈</mml:mo></mml:mrow><mml:msub><mml:mi>𝐈</mml:mi><mml:mi>𝐡</mml:mi></mml:msub></mml:mrow><mml:mrow></mml:mrow></mml:munderover><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>𝐂</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>𝐢</mml:mi><mml:mo mathvariant="bold">,</mml:mo><mml:mi>𝐡</mml:mi><mml:mo mathvariant="bold">+</mml:mo><mml:mn>𝟏</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>𝐂</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>𝐢</mml:mi><mml:mo mathvariant="bold">,</mml:mo><mml:mi>𝐡</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mfrac></mml:mrow></mml:math></alternatives></disp-formula></td>
            <td><disp-formula><alternatives>
            <tex-math><![CDATA[{\widehat{m}}_{h}^{\text{ponderada}} = \frac{\sum_{i \in I_{h}}^{}C_{i,h}\text{ }{\widehat{m}}_{h}^{(i)}}{\sum_{i \in I_{h}}^{}C_{i,h}} = \frac{\sum_{i \in I_{h}}^{}C_{i,h + 1}}{\sum_{i \in I_{h}}^{}C_{i,h}}
            ]]></tex-math>
            <mml:math display="block" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:msubsup><mml:mover><mml:mi>m</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mi>h</mml:mi><mml:mtext mathvariant="normal">ponderada</mml:mtext></mml:msubsup><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:munderover><mml:mo>∑</mml:mo><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>∈</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>h</mml:mi></mml:msub></mml:mrow><mml:mrow></mml:mrow></mml:munderover><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>h</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mtext mathvariant="normal"> </mml:mtext><mml:msubsup><mml:mover><mml:mi>m</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mi>h</mml:mi><mml:mrow><mml:mo stretchy="true" form="prefix">(</mml:mo><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo stretchy="true" form="postfix">)</mml:mo></mml:mrow></mml:msubsup></mml:mrow><mml:mrow><mml:munderover><mml:mo>∑</mml:mo><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>∈</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>h</mml:mi></mml:msub></mml:mrow><mml:mrow></mml:mrow></mml:munderover><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>h</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:munderover><mml:mo>∑</mml:mo><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>∈</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>h</mml:mi></mml:msub></mml:mrow><mml:mrow></mml:mrow></mml:munderover><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>h</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msub></mml:mrow><mml:mrow><mml:munderover><mml:mo>∑</mml:mo><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>∈</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>h</mml:mi></mml:msub></mml:mrow><mml:mrow></mml:mrow></mml:munderover><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>h</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac></mml:mrow></mml:math></alternatives></disp-formula></td>
            <td><disp-formula><alternatives>
            <tex-math><![CDATA[{\widehat{m}}_{h}^{\text{geom}\overset{ˊ}{\text{e}}\text{trica}} = \left( \prod_{i \in I_{h}}^{}{\widehat{m}}_{h}^{(i)} \right)^{\frac{1}{\mid I_{h} \mid}} = \left( \prod_{i \in I_{h}}^{}\frac{C_{i,h + 1}}{C_{i,h}} \right)^{\frac{1}{\mid I_{h} \mid}}]]></tex-math>
            <mml:math display="block" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:msubsup><mml:mover><mml:mi>m</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mi>h</mml:mi><mml:mrow><mml:mtext mathvariant="normal">geom</mml:mtext><mml:mover><mml:mtext mathvariant="normal">e</mml:mtext><mml:mi>ˊ</mml:mi></mml:mover><mml:mtext mathvariant="normal">trica</mml:mtext></mml:mrow></mml:msubsup><mml:mo>=</mml:mo><mml:msup><mml:mrow><mml:mo stretchy="true" form="prefix">(</mml:mo><mml:munderover><mml:mo>∏</mml:mo><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>∈</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>h</mml:mi></mml:msub></mml:mrow><mml:mrow></mml:mrow></mml:munderover><mml:msubsup><mml:mover><mml:mi>m</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mi>h</mml:mi><mml:mrow><mml:mo stretchy="true" form="prefix">(</mml:mo><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo stretchy="true" form="postfix">)</mml:mo></mml:mrow></mml:msubsup><mml:mo stretchy="true" form="postfix">)</mml:mo></mml:mrow><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>∣</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>h</mml:mi></mml:msub><mml:mo>∣</mml:mo></mml:mrow></mml:mfrac></mml:msup><mml:mo>=</mml:mo><mml:msup><mml:mrow><mml:mo stretchy="true" form="prefix">(</mml:mo><mml:munderover><mml:mo>∏</mml:mo><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>∈</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>h</mml:mi></mml:msub></mml:mrow><mml:mrow></mml:mrow></mml:munderover><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>h</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>h</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo stretchy="true" form="postfix">)</mml:mo></mml:mrow><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mrow><mml:mo>∣</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>h</mml:mi></mml:msub><mml:mo>∣</mml:mo></mml:mrow></mml:mfrac></mml:msup></mml:mrow></mml:math></alternatives></disp-formula></td>
          </tr>
        </tbody>
      </table>
    </table-wrap>
    </sec><sec id="s8_2_4"><label>8.2</label><title>Modelo de Mack</title>
    <p>El modelo Mack, introducido por Mack (1993), es una extensión
    estocástica del modelo clásico CL, introducida con el objetivo de
    cuantificar la incertidumbre asociada a las estimaciones del coste
    esperado de los siniestros. A diferencia del enfoque determinista,
    el método nos permite obtener no solo una estimación puntual, siendo
    la media, sino también medidas de dispersión, sin asumir una
    distribución paramétrica para las cuantías de los siniestros.</p>
    <p>Se trabaja con cuantías acumuladas expresadas como
    <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[C_{i,j}]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>j</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:math></alternatives></inline-formula>.
    De acuerdo con las definiciones establecidas por Boj <italic>et
    al</italic>. (2021), el modelo se construye sobre las siguientes
    hipótesis:</p>
    <list list-type="order">
      <list-item>
        <p>El valor esperado del cociente entre cuantías acumuladas
        consecutivas es constante para cada año de desarrollo
        <inline-formula><alternatives>
        <tex-math><![CDATA[h]]></tex-math>
        <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mi>h</mml:mi></mml:math></alternatives></inline-formula>:</p>
      </list-item>
    </list>
    <p><disp-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[E\left\lbrack \frac{C_{i,h + 1}}{C_{i,h}}\text{ } \middle| \text{ }C_{i,j} \right\rbrack = m_{h},\ \text{para}\text{ }i = 0,1,\ldots,k - 1\text{ y }h = 0,1,\ldots,k - 1.]]></tex-math>
    <mml:math display="block" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mi>E</mml:mi><mml:mrow><mml:mo stretchy="true" form="prefix">[</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>h</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>h</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mfrac><mml:mtext mathvariant="normal"> </mml:mtext><mml:mo stretchy="true" form="infix">|</mml:mo><mml:mtext mathvariant="normal"> </mml:mtext><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>j</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo stretchy="true" form="postfix">]</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>m</mml:mi><mml:mi>h</mml:mi></mml:msub><mml:mo>,</mml:mo><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mtext mathvariant="normal">para</mml:mtext><mml:mrow><mml:mspace width="0.333em"></mml:mspace><mml:mtext mathvariant="normal"> </mml:mtext><mml:mspace width="0.333em"></mml:mspace></mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>…</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:mo>−</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mrow><mml:mspace width="0.333em"></mml:mspace><mml:mtext mathvariant="normal"> y </mml:mtext><mml:mspace width="0.333em"></mml:mspace></mml:mrow><mml:mi>h</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>…</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:mo>−</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mi>.</mml:mi></mml:mrow></mml:math></alternatives></disp-formula></p>
    <list list-type="order">
      <list-item>
        <label>2.</label>
        <p>La varianza condicional del mismo cociente también es
        constante para cada año de desarrollo:</p>
      </list-item>
    </list>
    <p><disp-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[V\left\lbrack \frac{C_{i,h + 1}}{C_{i,h}}\text{ } \middle| \text{ }C_{i,j} \right\rbrack = \sigma_{h}^{2}.]]></tex-math>
    <mml:math display="block" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mi>V</mml:mi><mml:mrow><mml:mo stretchy="true" form="prefix">[</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>h</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>h</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mfrac><mml:mtext mathvariant="normal"> </mml:mtext><mml:mo stretchy="true" form="infix">|</mml:mo><mml:mtext mathvariant="normal"> </mml:mtext><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>j</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo stretchy="true" form="postfix">]</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:msubsup><mml:mi>σ</mml:mi><mml:mi>h</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msubsup><mml:mi>.</mml:mi></mml:mrow></mml:math></alternatives></disp-formula></p>
    <list list-type="order">
      <list-item>
        <label>3.</label>
        <p>Las cuantías <inline-formula><alternatives>
        <tex-math><![CDATA[C_{i,h}]]></tex-math>
        <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>h</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:math></alternatives></inline-formula>y
        <inline-formula><alternatives>
        <tex-math><![CDATA[C_{i_{2},h}]]></tex-math>
        <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>i</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>h</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:math></alternatives></inline-formula>
        son variables aleatorias independientes para
        <inline-formula><alternatives>
        <tex-math><![CDATA[i_{1} \neq i_{2}]]></tex-math>
        <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>i</mml:mi><mml:mn>1</mml:mn></mml:msub><mml:mo>≠</mml:mo><mml:msub><mml:mi>i</mml:mi><mml:mn>2</mml:mn></mml:msub></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula></p>
      </list-item>
    </list>
    <p>Bajo estas hipótesis, el estimador del factor de desarrollo
    <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[{\widehat{m}}_{h}]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:msub><mml:mover><mml:mi>m</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mi>h</mml:mi></mml:msub></mml:math></alternatives></inline-formula>,
    coincide con el utilizado en el método clásico de CL, mientras que
    el estimador de la varianza se estima a partir de la dispersión
    observada en los factores individuales.</p>
    <p>Finalmente, las cuantías acumuladas futuras se proyectan mediante
    la aplicación de los factores estimados, y las provisiones por año
    de origen se obtienen como la diferencia entre el coste total
    esperado y el valor observado hasta la fecha. El principal valor
    añadido del modelo radica en la estimación de la varianza de las
    provisiones, información relevante en la tarificación del reaseguro
    para evaluar la volatilidad del BC y justificar la aplicación de
    recargos de seguridad.</p>
    </sec><sec id="s8_3_7"><label>8.3</label><title>Método <italic>bootstrap</italic> para modelo lineal generalizado</title>
    <p>El método <italic>bootstrap</italic> es una técnica estadística
    de remuestreo utilizada para realizar inferencias a partir de datos
    observados. Esta metodología permite aproximar la distribución de
    los pagos futuros, a partir de la cual pueden calcularse distintos
    estadísticos descriptivos y medidas de riesgo. En este contexto, el
    procedimiento se aplica sobre un modelo lineal generalizado (MLG)
    con distribución Poisson sobredispersa, siguiendo un enfoque de
    <italic>bootstrap</italic> de residuos. Existe mucha literatura que
    estudia este problema y aquí nos referimos a Boj y Costa (2014) para
    el detalle del desarrollo de este enfoque.</p>
    <p>La idea general sería la siguiente: A partir de múltiples
    remuestreos, se generan escenarios alternativos de desarrollo de los
    siniestros, sobre los cuales se estiman las provisiones. Este
    enfoque permite capturar la volatilidad al proceso de
    siniestralidad. Como resultado del procedimiento, se obtienen
    <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[N]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mi>N</mml:mi></mml:math></alternatives></inline-formula>
    simulaciones de las reservas, a partir de las cuales se construye
    una distribución empírica del coste de los siniestros. Esta
    distribución permite calcular medidas de riesgo basadas en
    percentiles como lo es el <italic>Value-at-Risk</italic>,
    <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[\text{VaR}_{\alpha}(X)]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:msub><mml:mtext mathvariant="normal">VaR</mml:mtext><mml:mi>α</mml:mi></mml:msub><mml:mrow><mml:mo stretchy="true" form="prefix">(</mml:mo><mml:mi>X</mml:mi><mml:mo stretchy="true" form="postfix">)</mml:mo></mml:mrow></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula><italic>,</italic>
    definido para un nivel de confianza <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[\alpha \in (0,1)]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mi>α</mml:mi><mml:mo>∈</mml:mo><mml:mrow><mml:mo stretchy="true" form="prefix">(</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo stretchy="true" form="postfix">)</mml:mo></mml:mrow></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>
    como:</p>
    <p><disp-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[\text{VaR}_{\alpha}(X) = \inf\{ x \in \mathbb{R}:P(X \leq x) \geq \alpha\}.]]></tex-math>
    <mml:math display="block" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:msub><mml:mtext mathvariant="normal">VaR</mml:mtext><mml:mi>α</mml:mi></mml:msub><mml:mrow><mml:mo stretchy="true" form="prefix">(</mml:mo><mml:mi>X</mml:mi><mml:mo stretchy="true" form="postfix">)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo>inf</mml:mo><mml:mo stretchy="false" form="prefix">{</mml:mo><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo>∈</mml:mo><mml:mi>ℝ</mml:mi><mml:mo>:</mml:mo><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mo stretchy="true" form="prefix">(</mml:mo><mml:mi>X</mml:mi><mml:mo>≤</mml:mo><mml:mi>x</mml:mi><mml:mo stretchy="true" form="postfix">)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>≥</mml:mo><mml:mi>α</mml:mi><mml:mo stretchy="false" form="postfix">}</mml:mo><mml:mi>.</mml:mi></mml:mrow></mml:math></alternatives></disp-formula></p>
    <p>donde <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[X\ ]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mi>X</mml:mi><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>representa
    la variable aleatoria asociada a las cuantías de siniestros.</p>
    <p>La utilización de este enfoque permite analizar distintos puntos
    de la distribución de costes y evaluar su impacto en la tarificación
    del reaseguro, proporcionando una visión más completa del perfil de
    riesgo asumido por el reasegurador.</p>
    </sec><sec id="s8_4_10"><label>8.4</label><title>Modelo Cape-Cod</title>
    <p>El método Cape Cod (CC) es una variante del método
    Bornhuetter-Ferguson (BF) basado en el modelo descrito por Schmidt
    (2006). Este modelo asume la existencia de factores de desarrollo y
    la disponibilidad de información externa, como las primas o algún
    volumen exposición.</p>
    <p>Sea <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[C_{i,j}]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>j</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:math></alternatives></inline-formula>
    la cuantía acumulada correspondiente al año de ocurrencia
    <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[i\ ]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>
    evaluada en el año de desarrollo <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[j]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mi>j</mml:mi></mml:math></alternatives></inline-formula>
    , y sea <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[\pi_{i}]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:msub><mml:mi>π</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi></mml:msub></mml:math></alternatives></inline-formula>
    una medida de exposición asociada al año de origen
    <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[i]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mi>i</mml:mi></mml:math></alternatives></inline-formula>,
    como pueden ser las primas devengadas o el volumen de exposición.
    Siguiendo las definiciones establecidas por Schmidt (2006), el
    modelo se basa en la existencia de factores de desarrollo y se
    formula:</p>
    <p><inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[\mathbb{E}\left\lbrack C_{i,j} \right\rbrack = {\widehat{\gamma}}_{j}\text{ }\mathbb{E}\left\lbrack C_{i,k} \right\rbrack]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mi>𝔼</mml:mi><mml:mrow><mml:mo stretchy="true" form="prefix">[</mml:mo><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>j</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo stretchy="true" form="postfix">]</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mover><mml:mi>γ</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mi>j</mml:mi></mml:msub><mml:mtext mathvariant="normal"> </mml:mtext><mml:mi>𝔼</mml:mi><mml:mrow><mml:mo stretchy="true" form="prefix">[</mml:mo><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo stretchy="true" form="postfix">]</mml:mo></mml:mrow></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>.</p>
    <p>Donde <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[\mathbb{E}\left\lbrack C_{i,k} \right\rbrack]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mi>𝔼</mml:mi><mml:mrow><mml:mo stretchy="true" form="prefix">[</mml:mo><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo stretchy="true" form="postfix">]</mml:mo></mml:mrow></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>
    es la cuantía acumulada esperada de siniestros correspondiente al
    año de ocurrencia <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[i]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mi>i</mml:mi></mml:math></alternatives></inline-formula>,
    evaluada en un año de desarrollo <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[j]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mi>j</mml:mi></mml:math></alternatives></inline-formula>.
    Bajo la hipótesis de que la evolución temporal de las cuantías
    acumuladas sigue un patrón de desarrollo común, los coeficientes
    <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[{\widehat{\gamma}}_{j}]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:msub><mml:mover><mml:mi>γ</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mi>j</mml:mi></mml:msub></mml:math></alternatives></inline-formula>
    representan el patrón de desarrollo acumulado, es decir, la
    proporción del siniestro total que se espera haber observado hasta
    el año de desarrollo <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[j]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mi>j</mml:mi></mml:math></alternatives></inline-formula>.
    Dicho patrón se obtiene a partir de los factores de desarrollo
    estimados mediante el método CL. En este contexto,
    <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[\mathbb{E}\left\lbrack C_{i,j} \right\rbrack]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mi>𝔼</mml:mi><mml:mrow><mml:mo stretchy="true" form="prefix">[</mml:mo><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>j</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo stretchy="true" form="postfix">]</mml:mo></mml:mrow></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>
    representa la cuantía acumulada esperada en el año de desarrollo
    <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[j]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mi>j</mml:mi></mml:math></alternatives></inline-formula>,
    obtenida mediante la aplicación del factor
    <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[{\widehat{\gamma}}_{j}]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:msub><mml:mover><mml:mi>γ</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mi>j</mml:mi></mml:msub></mml:math></alternatives></inline-formula>
    sobre la cuantía base <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[\mathbb{E}\left\lbrack C_{i,k} \right\rbrack]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mi>𝔼</mml:mi><mml:mrow><mml:mo stretchy="true" form="prefix">[</mml:mo><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo stretchy="true" form="postfix">]</mml:mo></mml:mrow></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>.</p>
    <p>Para la estimación del <italic>Cape Cod Loss Ratio</italic>
    (<inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[{\widehat{\kappa}}^{CC}]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:msup><mml:mover><mml:mi>κ</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mrow><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>C</mml:mi></mml:mrow></mml:msup></mml:math></alternatives></inline-formula>)<italic>,</italic>
    se asume que este aproxima al valor esperado de los <italic>Ultimate
    Loss Ratios</italic> (<inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[\kappa_{i}]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:msub><mml:mi>κ</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi></mml:msub></mml:math></alternatives></inline-formula>)
    para todos los años de ocurrencia. En este sentido,
    <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[{\widehat{\kappa}}^{CC}]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:msup><mml:mover><mml:mi>κ</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mrow><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>C</mml:mi></mml:mrow></mml:msup></mml:math></alternatives></inline-formula>
    puede interpretarse como una tasa de siniestralidad histórica:</p>
    <p><disp-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[\kappa_{i} = \mathbb{E}\left\lbrack \frac{C_{i,k}}{\pi_{i}} \right\rbrack\  \longrightarrow \ {\widehat{\kappa}}^{CC} = \frac{\sum_{j = 0}^{k}C_{j,k - j}}{\sum_{j = 0}^{k}{\widehat{\gamma}}_{k - j}\text{ }\pi_{j}}.]]></tex-math>
    <mml:math display="block" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>κ</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>𝔼</mml:mi><mml:mrow><mml:mo stretchy="true" form="prefix">[</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>π</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo stretchy="true" form="postfix">]</mml:mo></mml:mrow><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mo>→</mml:mo><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:msup><mml:mover><mml:mi>κ</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mrow><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>C</mml:mi></mml:mrow></mml:msup><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:munderover><mml:mo>∑</mml:mo><mml:mrow><mml:mi>j</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow><mml:mi>k</mml:mi></mml:munderover><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>j</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:mo>−</mml:mo><mml:mi>j</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mrow><mml:mrow><mml:munderover><mml:mo>∑</mml:mo><mml:mrow><mml:mi>j</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>0</mml:mn></mml:mrow><mml:mi>k</mml:mi></mml:munderover><mml:msub><mml:mover><mml:mi>γ</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mrow><mml:mi>k</mml:mi><mml:mo>−</mml:mo><mml:mi>j</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mtext mathvariant="normal"> </mml:mtext><mml:msub><mml:mi>π</mml:mi><mml:mi>j</mml:mi></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mi>.</mml:mi></mml:mrow></mml:math></alternatives></disp-formula></p>
    <p>Donde:</p>
    <list list-type="bullet">
      <list-item>
        <p><inline-formula><alternatives>
        <tex-math><![CDATA[C_{j,k - j}]]></tex-math>
        <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>j</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:mo>−</mml:mo><mml:mi>j</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:math></alternatives></inline-formula>:
        Siniestro acumulado para el año <inline-formula><alternatives>
        <tex-math><![CDATA[j]]></tex-math>
        <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mi>j</mml:mi></mml:math></alternatives></inline-formula>
        hasta el último año calendario observado.</p>
      </list-item>
      <list-item>
        <p><inline-formula><alternatives>
        <tex-math><![CDATA[\pi_{j}]]></tex-math>
        <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:msub><mml:mi>π</mml:mi><mml:mi>j</mml:mi></mml:msub></mml:math></alternatives></inline-formula>:
        Volumen de exposición para el año <inline-formula><alternatives>
        <tex-math><![CDATA[j]]></tex-math>
        <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mi>j</mml:mi></mml:math></alternatives></inline-formula>.</p>
      </list-item>
      <list-item>
        <p><inline-formula><alternatives>
        <tex-math><![CDATA[{\widehat{\gamma}}_{k - j}]]></tex-math>
        <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:msub><mml:mover><mml:mi>γ</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mrow><mml:mi>k</mml:mi><mml:mo>−</mml:mo><mml:mi>j</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:math></alternatives></inline-formula>:
        Patrón de desarrollo al final del año, indicando la proporción
        del siniestro que se espera haber observado hasta el desarrollo
        <inline-formula><alternatives>
        <tex-math><![CDATA[k - j]]></tex-math>
        <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mi>k</mml:mi><mml:mo>−</mml:mo><mml:mi>j</mml:mi></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>.</p>
      </list-item>
    </list>
    <p>Este estimador se utiliza para proyectar el área no observada del
    triángulo de desarrollo. A partir de esta estimación, las cuantías
    futuras acumuladas se obtienen como:</p>
    <p><disp-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[{\widehat{C}}_{i,j}^{CC} = C_{i,k - i} + \left( {\widehat{\gamma}}_{j} - {\widehat{\gamma}}_{k - i} \right)\text{ }\pi_{i}\text{ }{\widehat{\kappa}}^{CC}.]]></tex-math>
    <mml:math display="block" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:msubsup><mml:mover><mml:mi>C</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>j</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>C</mml:mi></mml:mrow></mml:msubsup><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>C</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>k</mml:mi><mml:mo>−</mml:mo><mml:mi>i</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>+</mml:mo><mml:mrow><mml:mo stretchy="true" form="prefix">(</mml:mo><mml:msub><mml:mover><mml:mi>γ</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mi>j</mml:mi></mml:msub><mml:mo>−</mml:mo><mml:msub><mml:mover><mml:mi>γ</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mrow><mml:mi>k</mml:mi><mml:mo>−</mml:mo><mml:mi>i</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo stretchy="true" form="postfix">)</mml:mo></mml:mrow><mml:mtext mathvariant="normal"> </mml:mtext><mml:msub><mml:mi>π</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi></mml:msub><mml:mtext mathvariant="normal"> </mml:mtext><mml:msup><mml:mover><mml:mi>κ</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mrow><mml:mi>C</mml:mi><mml:mi>C</mml:mi></mml:mrow></mml:msup><mml:mi>.</mml:mi></mml:mrow></mml:math></alternatives></disp-formula></p>
    <p>El modelo nos permite obtener la estimación del coste esperado,
    aunque no depende exclusivamente de los siniestros observados, sino
    que incorpora información externa mediante medidas de exposición.
    Esta característica permite reducir la sensibilidad del modelo a
    estimaciones elevadas y resulta útil para el análisis de
    sensibilidad de la prima de reaseguro, al proporcionar estimaciones
    más estables en presencia de volatilidad en la experiencia
    histórica.</p>
    </sec><sec id="s8_5_13"><label>8.5</label><title>Modelo Munich Chain-Ladder</title>
    <p>Uno de los métodos más utilizados para el cálculo de reservas
    IBNR es el modelo CL, que se aplica de forma independiente sobre los
    triángulos de pagos e incurridos. En este contexto, el siniestro
    incurrido se define como la suma de pagos efectuados y las reservas.
    Ambos conjuntos de datos se organizan en triángulos de
    <italic>run-off</italic>, los cuales se tratan como muestras
    independientes, asumiendo que los factores de desarrollo asociados a
    los pagos e incurridos no representan dependencia entre sí, como si
    provinieran de procesos de gestión separados.</p>
    <p>Sin embargo, en la práctica aseguradora/reaseguradora, sabemos
    que las decisiones de provisión de IBNR se basan en un análisis
    conjunto de la evolución tanto de los pagos como de los incurridos.
    En cada ejercicio, buscamos identificar patrones consistentes que
    permitan mejorar la estimación de las pérdidas futuras. Ignorar esta
    relación puede dar lugar a estimaciones sesgadas, sobre todo en los
    primeros años de desarrollo.</p>
    <p>El modelo Munich Chain-Ladder (MCL) introduce una mejora
    significativa al incorporar la dependencia existente entre pagos
    <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[(P)]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mo stretchy="true" form="prefix">(</mml:mo><mml:mi>P</mml:mi><mml:mo stretchy="true" form="postfix">)</mml:mo></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>,
    e incurridos <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[(I)]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mo stretchy="true" form="prefix">(</mml:mo><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo stretchy="true" form="postfix">)</mml:mo></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>,
    combinando la información contenida en ambos triángulos mediante el
    uso del cociente <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[(P/I)]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mo stretchy="true" form="prefix">(</mml:mo><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>/</mml:mi><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo stretchy="true" form="postfix">)</mml:mo></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>,
    que representa la proporción de las pérdidas incurridas que han sido
    efectivamente pagadas en un momento determinado.</p>
    <p>Además, el modelo MCL construye dos triángulos complementarios
    que recogen simultáneamente la información de pagos e incurridos,
    capturando así la correlación entre ambos y permitiendo una
    valoración conjunta de su desarrollo. Este enfoque contribuye a
    reducir la variabilidad de las estimaciones y a reforzar la
    consistencia entre las proyecciones de pagos, incurridos y sus
    factores de desarrollo respectivos.</p>
    <p>Un caso particularmente relevante se da en los primeros periodos
    de desarrollo, en los que los pagos suelen ser muy reducidos. En
    estas etapas iniciales, los métodos tradicionales basados únicamente
    en pagos pueden producir infraestimaciones del coste final o generar
    escenarios poco realistas, debido a la escasa información
    disponible. El modelo MCL ofrece una respuesta a estas limitaciones
    al integrar explícitamente la relación estructural entre los
    incurridos y los pagos observados, aprovechando la información que
    aportan los incurridos para estabilizar y mejorar las proyecciones
    de pagos en esos periodos tempranos.</p>
    <p>A continuación, se sigue el desarrollo metodológico propuesto por
    Quarg y Mack (2004). Sea <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[n\mathbb{\in N}\ ]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mi>n</mml:mi><mml:mrow><mml:mo mathvariant="double-struck">∈</mml:mo><mml:mi>ℕ</mml:mi></mml:mrow><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>
    el número de años de ocurrencia y <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[T = \{ 1,\ldots,m\}]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mi>T</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo stretchy="false" form="prefix">{</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>…</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>m</mml:mi><mml:mo stretchy="false" form="postfix">}</mml:mo></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>
    el conjunto de años de desarrollo, con
    <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[m = n]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mi>m</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>n</mml:mi></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>
    en el caso habitual. Para cada <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[i = 1,\ldots,n]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>…</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>n</mml:mi></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>,
    se define <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[P_{i} = (P_{i,t})_{t \in T}]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mrow><mml:mo stretchy="true" form="prefix">(</mml:mo><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo stretchy="true" form="postfix">)</mml:mo></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>∈</mml:mo><mml:mi>T</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>
    como el proceso de pagos correspondiente al año de ocurrencia
    <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[i]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mi>i</mml:mi></mml:math></alternatives></inline-formula>,
    e <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[I_{i} = (I_{i,t})_{t \in T}]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mrow><mml:mo stretchy="true" form="prefix">(</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo stretchy="true" form="postfix">)</mml:mo></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>∈</mml:mo><mml:mi>T</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>
    como el proceso de siniestros incurridos para ese mismo año.</p>
    <p>La variable aleatoria <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[P_{i,t}]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:math></alternatives></inline-formula>
    representa las cuantías pagadas en el año de desarrollo
    <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[t]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mi>t</mml:mi></mml:math></alternatives></inline-formula>
    para el año de ocurrencia <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[i]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mi>i</mml:mi></mml:math></alternatives></inline-formula>,
    mientras que <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[I_{i,t}]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:math></alternatives></inline-formula>
    representa las cuantías incurridas en ese mismo punto. Los procesos
    <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[P_{i}]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi></mml:msub></mml:math></alternatives></inline-formula>
    e <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[I_{i}\ ]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi></mml:msub><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>describen
    así la evolución conjunta de pagos e incurridos a lo largo del
    tiempo para cada año de ocurrencia.</p>
    <p>Asimismo, definimos las siguientes expresiones:</p>
    <list list-type="bullet">
      <list-item>
        <p><inline-formula><alternatives>
        <tex-math><![CDATA[P_{i}(s) = \{ P_{i,1},\ldots,P_{i,s}\}]]></tex-math>
        <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi></mml:msub><mml:mrow><mml:mo stretchy="true" form="prefix">(</mml:mo><mml:mi>s</mml:mi><mml:mo stretchy="true" form="postfix">)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo stretchy="false" form="prefix">{</mml:mo><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>…</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>s</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo stretchy="false" form="postfix">}</mml:mo></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>,
        la información disponible sobre pagos hasta el año de desarrollo
        <inline-formula><alternatives>
        <tex-math><![CDATA[s]]></tex-math>
        <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mi>s</mml:mi></mml:math></alternatives></inline-formula>,
        para el año de ocurrencia <inline-formula><alternatives>
        <tex-math><![CDATA[i]]></tex-math>
        <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mi>i</mml:mi></mml:math></alternatives></inline-formula>.</p>
      </list-item>
      <list-item>
        <p><inline-formula><alternatives>
        <tex-math><![CDATA[I_{i}(s) = \{ I_{i,1},\ldots,I_{i,s}\}]]></tex-math>
        <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi></mml:msub><mml:mrow><mml:mo stretchy="true" form="prefix">(</mml:mo><mml:mi>s</mml:mi><mml:mo stretchy="true" form="postfix">)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>=</mml:mo><mml:mo stretchy="false" form="prefix">{</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>…</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>s</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo stretchy="false" form="postfix">}</mml:mo></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>,
        la información disponible sobre incurridos hasta el año de
        desarrollo <inline-formula><alternatives>
        <tex-math><![CDATA[s,]]></tex-math>
        <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mi>s</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>
        para el año de ocurrencia <inline-formula><alternatives>
        <tex-math><![CDATA[i]]></tex-math>
        <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mi>i</mml:mi></mml:math></alternatives></inline-formula>.</p>
      </list-item>
    </list>
    <p>El modelo MCL introduce explícitamente la dependencia entre pagos
    <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[(P)]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mo stretchy="true" form="prefix">(</mml:mo><mml:mi>P</mml:mi><mml:mo stretchy="true" form="postfix">)</mml:mo></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>
    e incurridos <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[(I)]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mo stretchy="true" form="prefix">(</mml:mo><mml:mi>I</mml:mi><mml:mo stretchy="true" form="postfix">)</mml:mo></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>
    mediante el cociente:</p>
<p><disp-formula><alternatives>
      <tex-math><![CDATA[Q_{i,t} = \frac{P_{i,t}}{I_{i,t}},]]></tex-math>
      <mml:math display="block" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>,</mml:mo></mml:mrow></mml:math></alternatives></disp-formula></p>
<p>que representa la proporción de las pérdidas incurridas que han
    sido efectivamente pagadas en el año de
    desarrollo<inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[\ t]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>
    para el año de ocurrencia <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[i]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mi>i</mml:mi></mml:math></alternatives></inline-formula>.</p>
    <p>En lugar de asumir independencia entre ambos procesos, el modelo
    introduce parámetros de dependencia, expresados por
    <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[\lambda^{P}]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:msup><mml:mi>λ</mml:mi><mml:mi>P</mml:mi></mml:msup></mml:math></alternatives></inline-formula>y
    <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[\lambda^{I}]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:msup><mml:mi>λ</mml:mi><mml:mi>I</mml:mi></mml:msup></mml:math></alternatives></inline-formula>
    que capturan la influencia mutua entre ambos procesos. Estos
    parámetros actuarán como un factor de corrección en los factores de
    desarrollo tradicionales, que se ajustarán de forma dinámica en
    función de las desviaciones observadas del cociente
    <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[P/I]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>/</mml:mi><mml:mi>I</mml:mi></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>.
    Lo cual permitirá obtener una proyección más consistente.</p>
    <p>A diferencia del modelo CL tradicional, que trata pagos e
    incurridos como procesos independientes, el MCL introduce un
    principio de corrección que integra coherencia entre ambas fuentes
    de información. Este enfoque se construye sobre la estructura
    clásica del modelo CL, tanto para pagos como para incurridos,
    ofreciendo una combinación más robusta de ambos patrones de
    desarrollo. Para una explicación más detallada del marco teórico y
    la formulación del modelo, puede consultarse Quarg y Mack
    (2004).</p>
    <p>A continuación, se presenta cómo se aplican estos principios de
    manera práctica para estimar los parámetros del modelo MCL y
    proyectar los factores de desarrollo. Sea
    <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[t = s + 1]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mi>t</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mi>s</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>,
    y para <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[s = 1,\ldots,n - 1]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mi>s</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>…</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>n</mml:mi><mml:mo>−</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula></p>
    <p>Los estimadores de los factores de desarrollo
    <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[{\widehat{f}}_{s \rightarrow t}^{P}\ y\ {\widehat{f}}_{s \rightarrow t}^{I}\ ]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:msubsup><mml:mover><mml:mi>f</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mrow><mml:mi>s</mml:mi><mml:mo>→</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>P</mml:mi></mml:msubsup><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mi>y</mml:mi><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:msubsup><mml:mover><mml:mi>f</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mrow><mml:mi>s</mml:mi><mml:mo>→</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>I</mml:mi></mml:msubsup><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>de
    los pagos y de los incurridos entre <italic>s</italic> y
    <italic>t</italic>, se estiman siguiendo la metodología del modelo
    CL clásico. Para pagos e incurridos:</p>
    <p><inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[{\widehat{f}}_{s \rightarrow t}^{P} = \frac{\sum_{i = 1}^{n - s}P_{i,t}}{\sum_{i = 1}^{n - s}P_{i,s}}]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:msubsup><mml:mover><mml:mi>f</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mrow><mml:mi>s</mml:mi><mml:mo>→</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>P</mml:mi></mml:msubsup><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msubsup><mml:mo>∑</mml:mo><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>n</mml:mi><mml:mo>−</mml:mo><mml:mi>s</mml:mi></mml:mrow></mml:msubsup><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mrow><mml:mrow><mml:msubsup><mml:mo>∑</mml:mo><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>n</mml:mi><mml:mo>−</mml:mo><mml:mi>s</mml:mi></mml:mrow></mml:msubsup><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>s</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>
    y <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[{\widehat{f}}_{s \rightarrow t}^{I} = \frac{\sum_{i = 1}^{n - s}I_{i,t}}{\sum_{i = 1}^{n - s}I_{i,s}}.]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:msubsup><mml:mover><mml:mi>f</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mrow><mml:mi>s</mml:mi><mml:mo>→</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>I</mml:mi></mml:msubsup><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:msubsup><mml:mo>∑</mml:mo><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>n</mml:mi><mml:mo>−</mml:mo><mml:mi>s</mml:mi></mml:mrow></mml:msubsup><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mrow><mml:mrow><mml:msubsup><mml:mo>∑</mml:mo><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>n</mml:mi><mml:mo>−</mml:mo><mml:mi>s</mml:mi></mml:mrow></mml:msubsup><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>s</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mi>.</mml:mi></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula></p>
    <p>En cuanto a los estimadores de las varianzas condicionales de los
    factores de desarrollo <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[({\widehat{\sigma}}_{s \rightarrow t}^{P})^{2}\ y\ \ ({\widehat{\sigma}}_{s \rightarrow t}^{I})^{2},\ ]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:msup><mml:mrow><mml:mo stretchy="true" form="prefix">(</mml:mo><mml:msubsup><mml:mover><mml:mi>σ</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mrow><mml:mi>s</mml:mi><mml:mo>→</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>P</mml:mi></mml:msubsup><mml:mo stretchy="true" form="postfix">)</mml:mo></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mi>y</mml:mi><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace><mml:msup><mml:mrow><mml:mo stretchy="true" form="prefix">(</mml:mo><mml:msubsup><mml:mover><mml:mi>σ</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mrow><mml:mi>s</mml:mi><mml:mo>→</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>I</mml:mi></mml:msubsup><mml:mo stretchy="true" form="postfix">)</mml:mo></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>,</mml:mo><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>
    de los pagos y de los incurridos entre <italic>s</italic> y
    <italic>t,</italic> se estiman como:</p>
    <p><inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[({\widehat{\sigma}}_{s \rightarrow t}^{P})^{2} = \frac{1}{n - s - 1}\sum_{i = 1}^{n - s}P_{i,s}\left( \frac{P_{i,t}}{P_{i,s}}-{\widehat{f}}_{s \rightarrow t}^{P} \right)^{2}]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:msup><mml:mrow><mml:mo stretchy="true" form="prefix">(</mml:mo><mml:msubsup><mml:mover><mml:mi>σ</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mrow><mml:mi>s</mml:mi><mml:mo>→</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>P</mml:mi></mml:msubsup><mml:mo stretchy="true" form="postfix">)</mml:mo></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mrow><mml:mi>n</mml:mi><mml:mo>−</mml:mo><mml:mi>s</mml:mi><mml:mo>−</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:msubsup><mml:mo>∑</mml:mo><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>n</mml:mi><mml:mo>−</mml:mo><mml:mi>s</mml:mi></mml:mrow></mml:msubsup><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>s</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:msup><mml:mrow><mml:mo stretchy="true" form="prefix">(</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>s</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>−</mml:mo><mml:msubsup><mml:mover><mml:mi>f</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mrow><mml:mi>s</mml:mi><mml:mo>→</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>P</mml:mi></mml:msubsup><mml:mo stretchy="true" form="postfix">)</mml:mo></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>
    y <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[({\widehat{\sigma}}_{s \rightarrow t}^{I})^{2} = \frac{1}{n - s - 1}\sum_{i = 1}^{n - s}I_{i,s}\left( \frac{I_{i,t}}{I_{i,s}}-{\widehat{f}}_{s \rightarrow t}^{I} \right)^{2}.]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:msup><mml:mrow><mml:mo stretchy="true" form="prefix">(</mml:mo><mml:msubsup><mml:mover><mml:mi>σ</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mrow><mml:mi>s</mml:mi><mml:mo>→</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>I</mml:mi></mml:msubsup><mml:mo stretchy="true" form="postfix">)</mml:mo></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mrow><mml:mi>n</mml:mi><mml:mo>−</mml:mo><mml:mi>s</mml:mi><mml:mo>−</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:mfrac><mml:msubsup><mml:mo>∑</mml:mo><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>n</mml:mi><mml:mo>−</mml:mo><mml:mi>s</mml:mi></mml:mrow></mml:msubsup><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>s</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:msup><mml:mrow><mml:mo stretchy="true" form="prefix">(</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>s</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>−</mml:mo><mml:msubsup><mml:mover><mml:mi>f</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mrow><mml:mi>s</mml:mi><mml:mo>→</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>I</mml:mi></mml:msubsup><mml:mo stretchy="true" form="postfix">)</mml:mo></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup><mml:mi>.</mml:mi></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula></p>
    <p>En cuanto a sus desviaciones estándar éstas se calculan como
    <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[{\widehat{\sigma}}_{s \rightarrow t}^{P} = \sqrt{\left( {\widehat{\sigma}}_{s \rightarrow t}^{P})^{2} \right.\ }]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:msubsup><mml:mover><mml:mi>σ</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mrow><mml:mi>s</mml:mi><mml:mo>→</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>P</mml:mi></mml:msubsup><mml:mo>=</mml:mo><mml:msqrt><mml:mrow><mml:mrow><mml:mo stretchy="true" form="prefix">(</mml:mo><mml:msubsup><mml:mover><mml:mi>σ</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mrow><mml:mi>s</mml:mi><mml:mo>→</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>P</mml:mi></mml:msubsup><mml:msup><mml:mo stretchy="false" form="postfix">)</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup></mml:mrow><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace></mml:mrow></mml:msqrt></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>,y
    <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[{\widehat{\sigma}}_{s \rightarrow t}^{I} = \sqrt{\left( {\widehat{\sigma}}_{s \rightarrow t}^{I})^{2} \right.\ }]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:msubsup><mml:mover><mml:mi>σ</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mrow><mml:mi>s</mml:mi><mml:mo>→</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>I</mml:mi></mml:msubsup><mml:mo>=</mml:mo><mml:msqrt><mml:mrow><mml:mrow><mml:mo stretchy="true" form="prefix">(</mml:mo><mml:msubsup><mml:mover><mml:mi>σ</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mrow><mml:mi>s</mml:mi><mml:mo>→</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>I</mml:mi></mml:msubsup><mml:msup><mml:mo stretchy="false" form="postfix">)</mml:mo><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup></mml:mrow><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace></mml:mrow></mml:msqrt></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>.</p>
    <p>Por otro lado, para estimar las esperanzas y desviaciones
    estándar condicionales de los cocientes
    <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[Q_{i,s} = \frac{P_{i,s}}{I_{i,s}}]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>s</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>s</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>s</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mfrac></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>
    y su inversa, se utilizan los siguientes estimadores. Para el
    cociente:</p>
    <p><disp-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[{\widehat{q}}_{s} = \frac{\sum_{j = 1}^{n - s + 1}P_{j,s}}{\sum_{j = 1}^{n - s + 1}I_{j,s}}.
    ]]></tex-math>
    <mml:math display="block" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:msub><mml:mover><mml:mi>q</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mi>s</mml:mi></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:munderover><mml:mo>∑</mml:mo><mml:mrow><mml:mi>j</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>n</mml:mi><mml:mo>−</mml:mo><mml:mi>s</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:munderover><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>j</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>s</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mrow><mml:mrow><mml:munderover><mml:mo>∑</mml:mo><mml:mrow><mml:mi>j</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>n</mml:mi><mml:mo>−</mml:mo><mml:mi>s</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:munderover><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>j</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>s</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mi>.</mml:mi></mml:mrow></mml:math></alternatives></disp-formula></p>
    <p>Para la desviación estándar del cociente,
    <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[(Q_{i,s} \mid I_{i}(s))]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mo stretchy="true" form="prefix">(</mml:mo><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>s</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>∣</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi></mml:msub><mml:mrow><mml:mo stretchy="true" form="prefix">(</mml:mo><mml:mi>s</mml:mi><mml:mo stretchy="true" form="postfix">)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo stretchy="true" form="postfix">)</mml:mo></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>,
    se propone el estimador:</p>
    <p><inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[\sigma(Q_{i,s} \mid I_{i}(s)) \approx \frac{{\widehat{p}}_{s}^{I}}{\sqrt{I_{i,s}}}\ ]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mi>σ</mml:mi><mml:mrow><mml:mo stretchy="true" form="prefix">(</mml:mo><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>s</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>∣</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi></mml:msub><mml:mrow><mml:mo stretchy="true" form="prefix">(</mml:mo><mml:mi>s</mml:mi><mml:mo stretchy="true" form="postfix">)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo stretchy="true" form="postfix">)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>≈</mml:mo><mml:mfrac><mml:msubsup><mml:mover><mml:mi>p</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mi>s</mml:mi><mml:mi>I</mml:mi></mml:msubsup><mml:msqrt><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>s</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:msqrt></mml:mfrac><mml:mspace width="0.222em"></mml:mspace></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>
    donde <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[{\widehat{p}}_{s}^{I} = \sqrt{\frac{1}{n - s}\sum_{j = 1}^{n - s + 1}I_{j,s} \cdot (Q_{j,s} - {\widehat{q}}_{s})^{2}}.]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:msubsup><mml:mover><mml:mi>p</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mi>s</mml:mi><mml:mi>I</mml:mi></mml:msubsup><mml:mo>=</mml:mo><mml:msqrt><mml:mrow><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mrow><mml:mi>n</mml:mi><mml:mo>−</mml:mo><mml:mi>s</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:msubsup><mml:mo>∑</mml:mo><mml:mrow><mml:mi>j</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>n</mml:mi><mml:mo>−</mml:mo><mml:mi>s</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msubsup><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>j</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>s</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>⋅</mml:mo><mml:msup><mml:mrow><mml:mo stretchy="true" form="prefix">(</mml:mo><mml:msub><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>j</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>s</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>−</mml:mo><mml:msub><mml:mover><mml:mi>q</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mi>s</mml:mi></mml:msub><mml:mo stretchy="true" form="postfix">)</mml:mo></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup></mml:mrow></mml:msqrt><mml:mi>.</mml:mi></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula></p>
    <p>De forma análoga, la estimación para el cociente inverso
    <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[Q_{i,s}^{- 1} = \frac{I_{i,s}}{P_{i,s}}]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:msubsup><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>s</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mo>−</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msubsup><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>s</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>s</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mfrac></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>
    es:</p>
    <p><disp-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[{\widehat{q}}_{s}^{- 1} = \frac{\sum_{j = 1}^{n - s + 1}I_{j,s}}{\sum_{j = 1}^{n - s + 1}P_{j,s}}.
    ]]></tex-math>
    <mml:math display="block" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:msubsup><mml:mover><mml:mi>q</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mi>s</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>−</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msubsup><mml:mo>=</mml:mo><mml:mfrac><mml:mrow><mml:munderover><mml:mo>∑</mml:mo><mml:mrow><mml:mi>j</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>n</mml:mi><mml:mo>−</mml:mo><mml:mi>s</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:munderover><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>j</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>s</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mrow><mml:mrow><mml:munderover><mml:mo>∑</mml:mo><mml:mrow><mml:mi>j</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>n</mml:mi><mml:mo>−</mml:mo><mml:mi>s</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:munderover><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>j</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>s</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mrow></mml:mfrac><mml:mi>.</mml:mi></mml:mrow></mml:math></alternatives></disp-formula></p>
    <p>En cuanto a la desviación estándar del cociente inverso,
    <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[\sigma(Q_{i,s}^{- 1} \mid P_{i}(s))]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mi>σ</mml:mi><mml:mrow><mml:mo stretchy="true" form="prefix">(</mml:mo><mml:msubsup><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>s</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mo>−</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msubsup><mml:mo>∣</mml:mo><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi></mml:msub><mml:mrow><mml:mo stretchy="true" form="prefix">(</mml:mo><mml:mi>s</mml:mi><mml:mo stretchy="true" form="postfix">)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo stretchy="true" form="postfix">)</mml:mo></mml:mrow></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>,
    su estimador se define mediante la siguiente fórmula:</p>
    <p><inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[\sigma(Q_{i,s}^{- 1} \mid P_{i}(s)) \approx \frac{{\widehat{p}}_{s}^{P}}{\sqrt{P_{i,s}}}]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mi>σ</mml:mi><mml:mrow><mml:mo stretchy="true" form="prefix">(</mml:mo><mml:msubsup><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>s</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mo>−</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msubsup><mml:mo>∣</mml:mo><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>i</mml:mi></mml:msub><mml:mrow><mml:mo stretchy="true" form="prefix">(</mml:mo><mml:mi>s</mml:mi><mml:mo stretchy="true" form="postfix">)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo stretchy="true" form="postfix">)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo>≈</mml:mo><mml:mfrac><mml:msubsup><mml:mover><mml:mi>p</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mi>s</mml:mi><mml:mi>P</mml:mi></mml:msubsup><mml:msqrt><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>s</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:msqrt></mml:mfrac></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>
    donde <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[{\widehat{p}}_{s}^{P} = \sqrt{\frac{1}{n - s}\sum_{j = 1}^{n - s + 1}P_{j,s} \cdot (Q_{j,s}^{- 1} - {\widehat{q}}_{s}^{- 1})^{2}}.]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:msubsup><mml:mover><mml:mi>p</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mi>s</mml:mi><mml:mi>P</mml:mi></mml:msubsup><mml:mo>=</mml:mo><mml:msqrt><mml:mrow><mml:mfrac><mml:mn>1</mml:mn><mml:mrow><mml:mi>n</mml:mi><mml:mo>−</mml:mo><mml:mi>s</mml:mi></mml:mrow></mml:mfrac><mml:msubsup><mml:mo>∑</mml:mo><mml:mrow><mml:mi>j</mml:mi><mml:mo>=</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow><mml:mrow><mml:mi>n</mml:mi><mml:mo>−</mml:mo><mml:mi>s</mml:mi><mml:mo>+</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msubsup><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>j</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>s</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>⋅</mml:mo><mml:msup><mml:mrow><mml:mo stretchy="true" form="prefix">(</mml:mo><mml:msubsup><mml:mi>Q</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>j</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>s</mml:mi></mml:mrow><mml:mrow><mml:mo>−</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msubsup><mml:mo>−</mml:mo><mml:msubsup><mml:mover><mml:mi>q</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mi>s</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>−</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msubsup><mml:mo stretchy="true" form="postfix">)</mml:mo></mml:mrow><mml:mn>2</mml:mn></mml:msup></mml:mrow></mml:msqrt><mml:mi>.</mml:mi></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula></p>
    <p>En cuanto a los parámetros <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[\lambda^{P}]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:msup><mml:mi>λ</mml:mi><mml:mi>P</mml:mi></mml:msup></mml:math></alternatives></inline-formula>y
    <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[\lambda^{I}]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:msup><mml:mi>λ</mml:mi><mml:mi>I</mml:mi></mml:msup></mml:math></alternatives></inline-formula>
    se estiman mediante regresión, minimizando la suma de cuadrados de
    los residuos estandarizados entre factores de desarrollo y los
    residuos del cociente correspondiente, obteniendo así las
    correspondientes estimaciones <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[{\widehat{\lambda}}^{P}]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:msup><mml:mover><mml:mi>λ</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mi>P</mml:mi></mml:msup></mml:math></alternatives></inline-formula>y
    <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[{\widehat{\lambda}}^{I}]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:msup><mml:mover><mml:mi>λ</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mi>I</mml:mi></mml:msup></mml:math></alternatives></inline-formula>.</p>
    <p>Una vez estimados los parámetros anteriores, el MCL proyecta los
    pagos e incurridos futuros usando las siguientes fórmulas
    recursivas:</p>
    <p><inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[P_{i,t} = P_{i,s} \cdot \left( {\widehat{f}}_{s \rightarrow t}^{P} + {\widehat{\lambda}}^{P} \cdot \frac{{\widehat{\sigma}}_{s \rightarrow t}^{P}}{{\widehat{p}}_{s}^{I}} \cdot \left( \frac{I_{i,s}}{P_{i,s}}-{\widehat{q}}_{s}^{- 1} \right) \right)]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>s</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>⋅</mml:mo><mml:mrow><mml:mo stretchy="true" form="prefix">(</mml:mo><mml:msubsup><mml:mover><mml:mi>f</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mrow><mml:mi>s</mml:mi><mml:mo>→</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>P</mml:mi></mml:msubsup><mml:mo>+</mml:mo><mml:msup><mml:mover><mml:mi>λ</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mi>P</mml:mi></mml:msup><mml:mo>⋅</mml:mo><mml:mfrac><mml:msubsup><mml:mover><mml:mi>σ</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mrow><mml:mi>s</mml:mi><mml:mo>→</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>P</mml:mi></mml:msubsup><mml:msubsup><mml:mover><mml:mi>p</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mi>s</mml:mi><mml:mi>I</mml:mi></mml:msubsup></mml:mfrac><mml:mo>⋅</mml:mo><mml:mrow><mml:mo stretchy="true" form="prefix">(</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>s</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>s</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>−</mml:mo><mml:msubsup><mml:mover><mml:mi>q</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mi>s</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>−</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msubsup><mml:mo stretchy="true" form="postfix">)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo stretchy="true" form="postfix">)</mml:mo></mml:mrow></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>
    y <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[I_{i,t} = I_{i,s} \cdot \left( {\widehat{f}}_{s \rightarrow t}^{I} + {\widehat{\lambda}}^{I} \cdot \frac{{\widehat{\sigma}}_{s \rightarrow t}^{I}}{{\widehat{p}}_{s}^{I}} \cdot \left( \frac{P_{i,s}}{I_{i,s}}-{\widehat{q}}_{s} \right) \right).]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>=</mml:mo><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>s</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:mo>⋅</mml:mo><mml:mrow><mml:mo stretchy="true" form="prefix">(</mml:mo><mml:msubsup><mml:mover><mml:mi>f</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mrow><mml:mi>s</mml:mi><mml:mo>→</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>I</mml:mi></mml:msubsup><mml:mo>+</mml:mo><mml:msup><mml:mover><mml:mi>λ</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mi>I</mml:mi></mml:msup><mml:mo>⋅</mml:mo><mml:mfrac><mml:msubsup><mml:mover><mml:mi>σ</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mrow><mml:mi>s</mml:mi><mml:mo>→</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>I</mml:mi></mml:msubsup><mml:msubsup><mml:mover><mml:mi>p</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mi>s</mml:mi><mml:mi>I</mml:mi></mml:msubsup></mml:mfrac><mml:mo>⋅</mml:mo><mml:mrow><mml:mo stretchy="true" form="prefix">(</mml:mo><mml:mfrac><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>s</mml:mi></mml:mrow></mml:msub><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>s</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:mfrac><mml:mo>−</mml:mo><mml:msub><mml:mover><mml:mi>q</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mi>s</mml:mi></mml:msub><mml:mo stretchy="true" form="postfix">)</mml:mo></mml:mrow><mml:mo stretchy="true" form="postfix">)</mml:mo></mml:mrow><mml:mi>.</mml:mi></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula></p>
    <p><disp-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[
    ]]></tex-math>
    <mml:math display="block" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow></mml:mrow></mml:math></alternatives></disp-formula>Donde</p>
    <list list-type="bullet">
      <list-item>
        <p><inline-formula><alternatives>
        <tex-math><![CDATA[{\widehat{f}}_{s \rightarrow t}^{P}]]></tex-math>
        <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:msubsup><mml:mover><mml:mi>f</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mrow><mml:mi>s</mml:mi><mml:mo>→</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>P</mml:mi></mml:msubsup></mml:math></alternatives></inline-formula>
        y <inline-formula><alternatives>
        <tex-math><![CDATA[{\widehat{f}}_{s \rightarrow t}^{I}]]></tex-math>
        <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:msubsup><mml:mover><mml:mi>f</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mrow><mml:mi>s</mml:mi><mml:mo>→</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>I</mml:mi></mml:msubsup></mml:math></alternatives></inline-formula>:
        Son los estimadores de los factores de desarrollo de pagos e
        incurridos.</p>
      </list-item>
      <list-item>
        <p><inline-formula><alternatives>
        <tex-math><![CDATA[{\widehat{q}}_{s}]]></tex-math>
        <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:msub><mml:mover><mml:mi>q</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mi>s</mml:mi></mml:msub></mml:math></alternatives></inline-formula>y
        <inline-formula><alternatives>
        <tex-math><![CDATA[{\widehat{q}}_{s}^{- 1}]]></tex-math>
        <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:msubsup><mml:mover><mml:mi>q</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mi>s</mml:mi><mml:mrow><mml:mo>−</mml:mo><mml:mn>1</mml:mn></mml:mrow></mml:msubsup></mml:math></alternatives></inline-formula>:
        Son los estimadores de los cocientes
        <inline-formula><alternatives>
        <tex-math><![CDATA[P/I]]></tex-math>
        <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>/</mml:mi><mml:mi>I</mml:mi></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>
        e <inline-formula><alternatives>
        <tex-math><![CDATA[I/P]]></tex-math>
        <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>/</mml:mi><mml:mi>P</mml:mi></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>.</p>
      </list-item>
      <list-item>
        <p><inline-formula><alternatives>
        <tex-math><![CDATA[{\widehat{\lambda}}^{P}]]></tex-math>
        <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:msup><mml:mover><mml:mi>λ</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mi>P</mml:mi></mml:msup></mml:math></alternatives></inline-formula>y
        <inline-formula><alternatives>
        <tex-math><![CDATA[{\widehat{\lambda}}^{I}]]></tex-math>
        <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:msup><mml:mover><mml:mi>λ</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mi>I</mml:mi></mml:msup></mml:math></alternatives></inline-formula>:
        Son los estimadores de los coeficientes de dependencia que
        capturan la influencia cruzada entre pagos e incurridos.</p>
      </list-item>
      <list-item>
        <p><inline-formula><alternatives>
        <tex-math><![CDATA[{\widehat{\sigma}}_{s \rightarrow t}^{P}]]></tex-math>
        <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:msubsup><mml:mover><mml:mi>σ</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mrow><mml:mi>s</mml:mi><mml:mo>→</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>P</mml:mi></mml:msubsup></mml:math></alternatives></inline-formula>y
        <inline-formula><alternatives>
        <tex-math><![CDATA[{\widehat{\sigma}}_{s \rightarrow t}^{I}]]></tex-math>
        <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:msubsup><mml:mover><mml:mi>σ</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mrow><mml:mi>s</mml:mi><mml:mo>→</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow><mml:mi>I</mml:mi></mml:msubsup></mml:math></alternatives></inline-formula>:
        Son los estimadores de las desviaciones estándar del factor de
        desarrollo.</p>
      </list-item>
      <list-item>
        <p><inline-formula><alternatives>
        <tex-math><![CDATA[{\widehat{p}}_{s}^{I}]]></tex-math>
        <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:msubsup><mml:mover><mml:mi>p</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mi>s</mml:mi><mml:mi>I</mml:mi></mml:msubsup></mml:math></alternatives></inline-formula>
        y <inline-formula><alternatives>
        <tex-math><![CDATA[{\widehat{p}}_{s}^{P}]]></tex-math>
        <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:msubsup><mml:mover><mml:mi>p</mml:mi><mml:mo accent="true">̂</mml:mo></mml:mover><mml:mi>s</mml:mi><mml:mi>P</mml:mi></mml:msubsup></mml:math></alternatives></inline-formula>:
        Son los estimadores de las desviaciones estándar condicionales
        del cociente <inline-formula><alternatives>
        <tex-math><![CDATA[P/I]]></tex-math>
        <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mi>P</mml:mi><mml:mi>/</mml:mi><mml:mi>I</mml:mi></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>
        y <inline-formula><alternatives>
        <tex-math><![CDATA[I/P]]></tex-math>
        <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:mrow><mml:mi>I</mml:mi><mml:mi>/</mml:mi><mml:mi>P</mml:mi></mml:mrow></mml:math></alternatives></inline-formula>.</p>
      </list-item>
    </list>
    <p>Finalmente, las fórmulas recursivas del modelo MCL permiten
    proyectar pagos <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[P_{i,t}]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:msub><mml:mi>P</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:math></alternatives></inline-formula>
    e incurridos <inline-formula><alternatives>
    <tex-math><![CDATA[I_{i,t}]]></tex-math>
    <mml:math display="inline" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"><mml:msub><mml:mi>I</mml:mi><mml:mrow><mml:mi>i</mml:mi><mml:mo>,</mml:mo><mml:mi>t</mml:mi></mml:mrow></mml:msub></mml:math></alternatives></inline-formula>,
    a partir de la información disponible, incorporando no solo los
    factores de desarrollo clásicos, sino también un término que captura
    la dependencia entre ambos procesos. Esta estructura permite
    reflejar la correlación observada entre pagos e incurridos y
    contribuye a mejorar la coherencia y estabilidad de las estimaciones
    de reservas IBNR.</p>
  </sec></app></app-group>
</back>
</article>
